11. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları (2026-2027)
1. KonuÇevre–İnsan İlişkisi ve Felsefi Sorular · 4 soru
1.Aşağıdaki soruları inceleyiniz:
I. Bir göldeki suyun kirlilik düzeyi nedir?
II. İnsanların yararına olsa bile bir göldeki canlıların yaşam alanlarını yok etmek ahlaken kabul edilebilir mi?
a) Hangi soru doğrudan ölçüm ve gözlemle araştırılabilir?
b) İkinci sorunun felsefi niteliğini açıklayınız.
a) Birinci soru ölçüm ve gözlemle araştırılabilir.
b) İkinci soru, doğru davranışın ne olduğu ve insan dışındaki canlılara karşı sorumluluklarımız üzerine gerekçeli bir değerlendirme gerektirir.
2.Bir kişi, “Ormanlar yalnızca insanlara kereste ve temiz hava sağladıkları için değerlidir.” demektedir.a) Bu görüşte ormanın değeri neye bağlanmaktadır?
b) Bu görüşü sorgulayan bir felsefi soru yazınız.
a) Ormanın insanlara sağladığı yarara bağlanmaktadır.
b) “Bir orman, insanlara yarar sağlamasa da korunmaya değer midir?”
3.Bir işletme, yer altı suyunu kısa sürede tüketebilecek bir üretim planı hazırlamıştır. İşletme yöneticisi, “Bugünkü ihtiyaçlarımızı karşılamak yeterlidir; gelecekte yaşayacak insanlara karşı sorumlu değiliz.” demektedir.a) Yöneticinin görüşündeki temel ahlaki problemi belirtiniz.
b) Bu görüşe karşı gerekçeli bir itiraz yazınız.
a) Bugünkü yarar ile gelecek kuşakların ihtiyaçları ve hakları arasındaki sorumluluk problemidir.
b) Bugünkü tercihler, gelecekteki insanların yaşam koşullarını etkiler. Bu nedenle kaynakları onların temel ihtiyaçlarını tehlikeye atacak biçimde tüketmek adil değildir.
4.Bir öğrenci, “Çevreye zarar veren bu uygulama yıllardır yapılıyor. O hâlde yanlış olamaz.” demektedir.a) Bir uygulamanın uzun süredir yapılması, ahlaken doğru olduğunu kanıtlar mı? Açıklayınız.
b) Uygulamayı değerlendirmek için dikkate alınması gereken iki ölçüt öneriniz.
a) Kanıtlamaz. Bir davranışın alışılmış olması, sonuçlarının ve ahlaki dayanaklarının sorgulanmasını gereksiz kılmaz.
b) Canlılara ve ekosisteme verdiği zarar ile yarar ve zararların insanlar arasında adil dağılıp dağılmadığı değerlendirilebilir.
Felsefe sorularında örnek cevaptan farklı, tutarlı ve gerekçeli yanıtlar da kabul edilir.
2. KonuÇevre Etiği Yaklaşımları · 4 soru
5.Bir belediye yöneticisi, “Kentteki ağaçları korumalıyız; çünkü insanlar için temiz hava, gölge ve dinlenme alanı sağlarlar.” demektedir.a) Bu gerekçe hangi çevre etiği yaklaşımını yansıtmaktadır?
b) Bu yaklaşımda doğanın korunması hangi ölçüte dayandırılmaktadır?
a) İnsan merkezci etik yaklaşımını yansıtmaktadır.
b) Doğanın insanlara sağladığı yarara ve insan yaşamını desteklemesine dayandırılmaktadır.
6.Bir kişi, “Bir bitkinin korunmaya değer olması için insanlara yarar sağlaması gerekmez. Canlı olması, onun ahlaki açıdan dikkate alınması için yeterlidir.” demektedir.a) Bu görüş hangi çevre etiği yaklaşımıyla ilişkilidir?
b) Görüşün insan merkezci yaklaşımdan temel farkını açıklayınız.
a) Canlı merkezci etikle ilişkilidir.
b) Ahlaki değeri yalnızca insanın yararına bağlamaz; insan dışındaki canlıları da kendi başlarına değerli kabul eder.
7.Bir araştırmacı, “Bir sulak alanı korurken yalnızca tek tek canlıları değil; suyu, toprağı ve canlılar arasındaki ilişkileri de birlikte değerlendirmeliyiz.” demektedir.a) Bu görüş hangi çevre etiği yaklaşımını yansıtmaktadır?
b) Bu yaklaşımda ekosistemin bütünlüğünün önemini açıklayınız.
a) Çevre merkezci etik yaklaşımını yansıtmaktadır.
b) Ekosistemin öğeleri birbirine bağlıdır. Bütünlüğün bozulması, tek tek canlıların yaşam koşullarını da etkiler. Bu nedenle yalnızca canlı bireyler değil, ekolojik ilişkiler ve cansız çevre de dikkate alınır.
8.Üç kişi, bir ormanın korunmasını şu gerekçelerle savunmaktadır:
- K: “İnsanların içme suyu kaynaklarını koruduğu için.”
- L: “Ormandaki canlılar, insanlara yararlarından bağımsız olarak değerli olduğu için.”
- M: “Canlıları, toprağı ve su döngüsüyle bir bütün oluşturduğu için.”
a) K, L ve M’nin gerekçelerini çevre etiği yaklaşımlarıyla eşleştiriniz.
b) Aynı koruma kararının farklı etik yaklaşımlarla savunulabilmesi neyi göstermektedir?
a) K insan merkezci, L canlı merkezci, M çevre merkezci yaklaşımdır.
b) Aynı davranış farklı değer anlayışlarına dayanabilir. Etik yaklaşımı belirlemek için yalnızca karara değil, kararın gerekçesine de bakılmalıdır.
Gerekçeli değerlendirme sorularında tutarlı biçimde savunulan farklı cevaplar da kabul edilir.
3. KonuÇevre Sorunları Üzerine Gerekçeli Düşünme · 4 soru
9.Bir bölgede kurulması planlanan fabrika yeni iş imkânları sağlayacaktır. Ancak arıtma önlemleri alınmazsa yakındaki akarsuyun kirlenme riski bulunmaktadır.a) Bu durumda çatışan iki değeri belirtiniz.
b) “İş imkânı sağlıyorsa çevresel zararlar önemsenmemelidir.” görüşüne gerekçeli bir karşı görüş yazınız.
a) Ekonomik gelişme ve istihdam ile çevrenin ve canlı yaşamının korunmasıdır.
b) İstihdam önemli olsa da suyun kirlenmesi insanların ve diğer canlıların yaşamını tehdit edebilir. Ekonomik yarar, çevresel zararı önleme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
10.Bir öğrenci, “Benim tek başıma daha az plastik kullanmam hiçbir şeyi değiştirmez. Bütün sorumluluk şirketlerindir.” demektedir.a) Bu görüşte sorumluluğun ele alınışındaki eksikliği açıklayınız.
b) Bireylerin ve şirketlerin sorumluluklarına birer örnek veriniz.
a) Kurumların büyük sorumlulukları bulunması, bireysel sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Ancak çevre sorunlarının çözümü yalnızca bireysel tercihlere de bırakılamaz.
b) Bireyler gereksiz tek kullanımlık ürün tüketimini azaltabilir. Şirketler ambalaj ve üretim süreçlerinde atığı azaltacak düzenlemeler yapabilir.
11.Bir tesisin ekonomik kazancı geniş bir bölgeye yayılırken yol açtığı gürültü ve kirlilik çoğunlukla düşük gelirli bir mahallenin sakinlerini etkilemektedir.a) Bu durum hangi adalet sorununu ortaya çıkarmaktadır?
b) Karar sürecinin daha adil olması için iki öneri yazınız.
a) Ekonomik yararlarla çevresel zararların eşitsiz dağılımı sorununu ortaya çıkarmaktadır.
b) Etkilenen mahalle sakinlerinin karar sürecine katılması sağlanmalı ve zararları önleyici tedbirler alınmalıdır.
12.Bir kişi şu akıl yürütmeyi yapmaktadır:
“İnsanlar doğanın bir parçasıdır. Bu nedenle insanların yaptığı her şey doğaldır. Doğal olan her şey de ahlaken doğrudur. Öyleyse insanların çevreye yönelik bütün müdahaleleri doğrudur.”a) Bu akıl yürütmede sorgulanması gereken temel varsayımı belirtiniz.
b) Bu varsayıma karşı gerekçeli bir itiraz yazınız.
a) “Doğal olan her şey ahlaken doğrudur.” varsayımı sorgulanmalıdır.
b) Bir olayın doğal olması, onun ahlaken doğru olduğunu göstermez. İnsan davranışları; zarar, haklar ve sorumluluk gibi ölçütlerle ayrıca değerlendirilmelidir.
Felsefe sorularında aynı görüşü benimsemek zorunlu değildir; açık, tutarlı ve gerekçeli cevaplar esas alınır.
4. KonuTeknoloji ve İnsan Hayatı · 4 soru
13.Bir kişi, “Bir teknolojiyi geliştirebiliyorsak onu kullanmamız da doğrudur.” demektedir.
a) Bu düşüncede teknik imkân ile ahlaki uygunluk nasıl ilişkilendirilmiştir?
b) Düşünceyi sorgulayan gerekçeli bir görüş yazınız.
a) Bir şeyi yapabilmek, onu yapmanın doğru olmasıyla eş tutulmuştur.
b) Bir teknolojinin geliştirilebilmesi, bütün kullanımlarının doğru olduğunu göstermez. Kullanım amacı, haklara etkisi ve doğurabileceği zararlar ayrıca değerlendirilmelidir.
14.Bir öğrenci, sosyal medyada yüzlerce kişiyle bağlantı kurmasına rağmen yakınlarıyla yüz yüze konuşmalarının azaldığını ve kendisini yalnız hissettiğini belirtmektedir.a) Bu durum, teknoloji bağlamında hangi felsefi problemle ilişkilendirilebilir?
b) Bağlantı sayısının artması neden her zaman anlamlı ilişkilerin güçlendiğini göstermez?
a) Yabancılaşma problemiyle ilişkilendirilebilir.
b) İlişkilerin niteliği yalnızca kişi sayısına bağlı değildir. Karşılıklı anlayış, güven ve paylaşım zayıfladığında çok sayıda bağlantıya rağmen yalnızlık yaşanabilir.
15.Bir kişi, sosyal medyada daha fazla beğeni almak için gerçekte benimsemediği görüşleri paylaşmaktadır. Zamanla kendi düşünceleriyle çevresine sunduğu kimliği ayırt etmekte zorlanmaktadır.a) Bu örnekte kişinin kendisiyle ilişkisi bakımından ortaya çıkan problemi açıklayınız.
b) Beğeni sayısının kişinin değerini belirlediği düşüncesine gerekçeli bir itiraz yazınız.
a) Kişinin kendi değer ve düşüncelerinden uzaklaşması, kendine yabancılaşma ve kimliğini anlamlandırma sorununa yol açmaktadır.
b) Beğeni sayısı, bir paylaşımın gördüğü ilgiyi gösterebilir; kişinin ahlaki değerini, karakterini veya yaşamının anlamını tek başına belirleyemez.
16.Bir navigasyon uygulamasının önerdiği yol kapalı olmasına rağmen sürücü, “Uygulama söylüyorsa doğrudur.” diyerek ilerlemeye çalışmaktadır.a) Sürücünün teknolojiye yaklaşımındaki sorunu açıklayınız.
b) Teknolojiden yararlanırken insanın eleştirel değerlendirmesini sürdürmesi neden gereklidir?
a) Teknolojinin önerisini sorgulanamaz kabul etmiş, doğrudan gözlemlediği durumu dikkate almamıştır.
b) Teknolojik sistemler eksik veya güncel olmayan verilere dayanabilir. İnsan, önerileri koşullarla karşılaştırmalı ve kararının sorumluluğunu üstlenmelidir.
Farklı görüşler, tutarlı gerekçelerle savunulduklarında kabul edilir.
5. KonuTeknoloji Bağlamında Değerler ve Ahlaki Problemler · 4 soru
17.Bir okul, güvenliği artırmak amacıyla öğrencilerin okul dışındaki konumlarını da sürekli izleyen bir uygulama kullanmayı planlamaktadır.a) Bu uygulamada hangi iki değer arasında gerilim bulunmaktadır?
b) “Güvenliği artıran her uygulama koşulsuz kabul edilmelidir.” görüşünü değerlendiriniz.
a) Güvenlik ile özel hayatın gizliliği arasında gerilim bulunmaktadır.
b) Güvenlik önemli olsa da alınan önlem, amacıyla ve kapsamıyla değerlendirilmelidir. Okul dışındaki sürekli izleme, güvenlik amacıyla açıklanamayacak ölçüde mahremiyete müdahale edebilir.
18.Bir işe alım sistemi, geçmişteki çalışan verilerini kullanarak adayları değerlendirmektedir. Geçmiş verilerde bazı grupların yeterince temsil edilmediği bilinmektedir.a) Sistemin kararları hangi ahlaki problem açısından sorgulanmalıdır?
b) Bir kararın bilgisayar tarafından verilmesi neden tek başına tarafsız olduğunu göstermez?
a) Adalet ve ayrımcılık problemi açısından sorgulanmalıdır.
b) Sistemin kullandığı veriler ve değerlendirme ölçütleri yanlılık içerebilir. Teknoloji, geçmişteki eşitsizlikleri yeniden üretebilir.
19.Bir kişi, doğruluğunu kontrol etmediği ve bir başkasını küçük düşüren bir içeriği paylaşmıştır. Daha sonra, “İçeriği ben üretmedim, sadece paylaştım.” diyerek sorumluluğu reddetmiştir.a) Bu savunmayı, kişinin kendi eyleminden sorumlu olması açısından değerlendiriniz.
b) İçeriği üretmek ile yayılmasına katkıda bulunmak arasındaki fark, paylaşanın bütün sorumluluğunu ortadan kaldırır mı?
a) Paylaşmak da kişinin tercih ettiği bir eylemdir. Kişi, içeriğin yayılmasına ve doğabilecek zarara katkısını değerlendirmelidir.
b) Kaldırmaz. Eylemlerin sorumluluk düzeyleri farklı olabilir; ancak içeriği üretmemiş olmak, bilinçsizce yaymayı bütünüyle haklı çıkarmaz.
20.Bir dijital platform, kullanıcıları daha uzun süre uygulamada tutmak için yanıltıcı bildirimler göndermektedir. Şirket yöneticisi, “Kullanım süresi arttığına göre yöntemimiz başarılıdır.” demektedir.a) Kullanım süresinin artması, yöntemin ahlaken uygun olduğunu gösterir mi? Açıklayınız.
b) Bu uygulamayı değerlendirirken dikkate alınması gereken iki değer yazınız.
a) Göstermez. Ticari hedefe ulaşılması, kullanıcıların yanıltılmasını haklı çıkarmaz. Başarı ölçütüyle ahlaki uygunluk ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
b) Dürüstlük ve kullanıcının özgür kararına saygı.
Felsefe sorularında açık, tutarlı ve gerekçeli farklı cevaplar da kabul edilir.