11. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları (2026-2027)
1. KonuFarklı Canlıların Uyaranlara Karşı Tepkileri · 4 soru
1.Aşağıdaki olaylarda uyaranı ve tepkiyi ayrı ayrı yazınız.
a) Tek yönden ışık alan bir bitkinin gövdesinin ışığa doğru büyümesi.
b) Küstüm otunun yapraklarının dokunulduğunda kapanması.
c) Bir insanın parlak ışığa çıktığında göz bebeklerinin küçülmesi.
a) Uyaran ışık, tepki gövdenin ışığa doğru büyümesidir.
b) Uyaran dokunma, tepki yaprakların kapanmasıdır.
c) Uyaran ışık şiddetinin artması, tepki göz bebeklerinin küçülmesidir.
2.Bir öğrenci, “Bitkiler bulundukları yerden uzaklaşamadıkları için çevresel uyaranlara tepki veremez.” demektedir.a) Öğrencinin görüşünü bir bitki örneğiyle değerlendiriniz.
b) Bir canlının tepki vermesi ile bütün vücudunun yer değiştirmesi arasındaki farkı açıklayınız.
a) Görüş yanlıştır. Bitki gövdesinin ışığa doğru büyümesi, çevresel bir uyarana tepkidir.
b) Tepki, canlının bir uyaran karşısında oluşturduğu değişikliktir. Büyüme yönünün değişmesi veya bir organın hareketiyle de gerçekleşebilir; bütün vücudun yer değiştirmesi gerekmez.
3.Bir bakterinin uygun kimyasal maddelere doğru hareket ettiği, bir bitkinin kökünün nemli bölgeye doğru büyüdüğü ve bir hayvanın besin kokusuna yöneldiği gözleniyor.a) Bu gözlemlerden canlıların ortak bir özelliği hakkında hangi sonuca ulaşılır?
b) Benzer sonuçlar oluşturmaları, bu canlıların aynı tepki mekanizmasına sahip olduğunu gösterir mi? Açıklayınız.
a) Farklı canlıların çevrelerindeki uyaranları algılayarak tepki oluşturabildiği sonucuna ulaşılır.
b) Göstermez. Bakteride hücresel mekanizmalar, bitkide büyümeyi düzenleyen mekanizmalar, hayvanda ise duyu ve sinir sistemi gibi yapılar görev alabilir.
4.Tek hücreli bir canlı, bulunduğu ortamın bazı bölgelerinde zararlı bir kimyasal maddeyle karşılaştığında hareket yönünü değiştirerek bu bölgelerden uzaklaşmaktadır.a) Canlının hareket yönünün değişmesinde etkili olan uyaran nedir?
b) Bu tepki, canlının yaşamını sürdürmesine nasıl katkı sağlayabilir?
c) Bu örnekten “Tepki vermek için sinir sistemi gerekir.” sonucu çıkarılabilir mi?
a) Ortamdaki zararlı kimyasal maddedir.
b) Zararlı maddeye maruz kalmasını azaltarak yaşamını sürdürmesine katkı sağlayabilir.
c) Çıkarılamaz. Tek hücreli canlıların sinir sistemi bulunmaz; buna rağmen hücresel mekanizmalarla uyaranlara tepki verebilirler.
2. KonuBitkisel Hormonların Etkileri · 8 soru
5.Tek yönden ışık alan genç bir bitkinin sürgününde oksin, gölgede kalan tarafta daha fazla birikmektedir. Bu taraftaki hücreler daha fazla uzamaktadır.a) Sürgünün hangi yöne doğru büküleceğini belirtiniz.
b) Bükülmenin nedenini hücrelerin büyümesiyle ilişkilendirerek açıklayınız.
a) Sürgün ışığa doğru bükülür.
b) Gölgede kalan taraftaki hücrelerin daha fazla uzaması, sürgünün iki tarafında farklı büyümeye neden olur. Böylece sürgün ışığın geldiği yöne bükülür.
6.Uygun sıcaklık, su ve oksijen koşullarındaki aynı tür tahıl tohumları iki gruba ayrılıyor. Bir gruba giberellin uygulanırken diğerine uygulanmıyor. Giberellin verilen grupta, depo besinlerin kullanılmasını sağlayan bazı enzimlerin etkinliğinin arttığı görülüyor.a) Bu değişim çimlenmeyi nasıl destekleyebilir?
b) Deneyde giberellinin etkisini değerlendirmek için diğer koşullar neden aynı tutulmalıdır?
a) Depo besinlerin parçalanıp embriyonun kullanabileceği hâle gelmesini kolaylaştırarak büyüme için madde ve enerji sağlanmasını destekleyebilir.
b) Gözlenen farklılığın sıcaklık veya su miktarı gibi başka etkenlerden değil, giberellin uygulamasından kaynaklanıp kaynaklanmadığını değerlendirmek için.
7.Olgunlaşmış bir elmayla aynı ortamda bekletilen bazı ham meyvelerin, ayrı tutulanlara göre daha hızlı olgunlaştığı gözleniyor. Elmanın etilen salgıladığı biliniyor.a) Etilenin bu gözlemdeki rolünü açıklayınız.
b) “Bitkisel hormonların tamamı yalnızca üretildikleri bitkiyi etkiler.” yargısını bu örneğe göre değerlendiriniz.
a) Gaz hâlindeki etilen çevreye yayılarak etilene duyarlı meyvelerde olgunlaşmayı hızlandırabilir.
b) Yargı yanlıştır. Etilen, üretildiği meyvenin dışına yayılarak yakınındaki başka meyveleri de etkileyebilir.
8.Kuraklık yaşayan bir bitkide absisik asit miktarı artıyor ve stomaların kapanması destekleniyor.a) Stomaların kapanması, bitkinin su dengesine nasıl katkı sağlar?
b) Stomaların uzun süre kapalı kalması fotosentezi neden sınırlandırabilir?
a) Terlemeyle su kaybını azaltarak bitkinin suyu korumasına yardımcı olur.
b) Yaprağa karbondioksit girişini azaltır. Karbondioksit yetersizliği fotosentezi sınırlandırabilir.
Bitkisel hormonların etkileri — devam
9.Bir araştırmada, uygun besin ortamındaki bitki dokusuna sitokinin uygulandığında hücre bölünmesinin arttığı gözleniyor.a) Bu gözlem, sitokininin hangi işlevini desteklemektedir?
b) Sitokinin verilmeyen bir kontrol grubunun bulunması neden önemlidir?
a) Sitokininin hücre bölünmesini destekleyen etkisini göstermektedir.
b) Bölünmedeki artışın sitokinin uygulamasıyla ilişkisini değerlendirmek için karşılaştırma yapılmasını sağlar.
10.Bir bitkinin tepe tomurcuğu kesildikten sonra yan tomurcuklarının geliştiği gözleniyor.
a) Tepe tomurcuğunda üretilen oksinin yan tomurcuklar üzerindeki etkisini açıklayınız.
b) Bu gözlem, budamanın bitkinin görünümünü değiştirmesini nasıl açıklar?
a) Tepe tomurcuğunda üretilen oksin, yan tomurcukların gelişmesinin baskılanmasında rol oynar. Tepe tomurcuğu uzaklaştırılınca bu baskı azalabilir.
b) Yan tomurcukların gelişmesiyle dallanma artabilir ve bitki daha sık dallı bir görünüm kazanabilir.
11.Bir deneyde belirli bir oksin derişiminin sürgün hücrelerinin uzamasını artırırken kök hücrelerinin uzamasını baskıladığı belirleniyor.a) Bu sonuçtan kök ve sürgünün oksine duyarlılığı hakkında hangi çıkarım yapılabilir?
b) “Bir hormon bütün bitki organlarında aynı etkiyi gösterir.” yargısını değerlendiriniz.
a) Kök ve sürgünün oksine duyarlılıkları farklıdır. Aynı derişim bu organlarda farklı etkiler oluşturabilir.
b) Yargı yanlıştır. Hormonun etkisi; derişimine, hedef dokuya ve dokunun gelişim durumuna göre değişebilir.
12.Bir bitki doku kültüründe oksin ve sitokinin oranları değiştirilerek kök ve sürgün oluşumu inceleniyor. Deneyde kullanılan uygun derişim aralıklarında, oksin oranı yüksek ortamda kök; sitokinin oranı yüksek ortamda ise sürgün oluşumunun arttığı gözleniyor.a) Bu bulgu, bitki gelişiminde hormonların etkisi hakkında ne göstermektedir?
b) “Bir organın gelişimini yalnızca tek bir hormon belirler.” düşüncesi neden yetersizdir?
a) Gelişimin, hormonların yalnızca varlığına değil birbirlerine göre oranlarına da bağlı olabileceğini göstermektedir.
b) Hormonlar birbirleriyle etkileşerek görev yapar. Organ gelişiminde hormon dengesiyle birlikte dokunun özellikleri ve ortam koşulları da etkilidir.
3. KonuBitkilerde Tropizma ve Nasti · 4 soru
13.Aşağıdaki olayları tropizma veya nasti olarak sınıflandırınız. Sınıflandırmanızın gerekçesini yazınız.
a) Bitki sürgününün tek yönden gelen ışığa doğru büyümesi.
b) Küstüm otunun yapraklarının dokunma sonucunda kapanması.
a) Tropizmadır. Büyümenin yönü, ışığın geldiği yöne bağlıdır.
b) Nastidir. Yaprakların kapanma yönü, dokunmanın geldiği yöne bağlı değildir.
14.Yatay konuma getirilen bir saksıdaki genç bitkinin kökü zamanla aşağıya, sürgünü ise yukarıya doğru büyüyor.a) Kök ve sürgündeki hareketleri yer çekimine göre adlandırınız.
b) Bu tepkilerin bitkinin yaşamına katkısını açıklayınız.
a) Kökte pozitif gravitropizma, sürgünde negatif gravitropizma görülür.
b) Kökün toprağa doğru büyümesi tutunmayı, su ve minerallere ulaşmayı destekler. Sürgünün yukarı büyümesi ise yaprakların ışığa ulaşmasına katkı sağlar.
15.Bir sarılıcı bitkinin sülükleri, temas ettiği desteğin çevresine büyüyerek sarılıyor. Küstüm otunun yaprakları ise dokunulduğunda kısa sürede kapanıyor.a) İki tepkiyi adlandırınız.
b) Uyaran aynı türden olduğu hâlde bu tepkiler neden farklı sınıflandırılır?
a) Sülüklerin sarılması tigmotropizma, küstüm otunun yapraklarını kapatması tigmonasti olarak adlandırılır.
b) Sarılma, temasın yönüne bağlı bir büyüme tepkisidir. Yaprakların kapanma yönü ise temasın geldiği yöne bağlı değildir.
16.Bir öğrenci, “Bitkinin herhangi bir organı hareket ediyorsa bu hareket tropizmadır.” demektedir.a) Bu görüşü değerlendiriniz.
b) Bir bitki hareketini tropizma olarak sınıflandırmadan önce hangi iki özelliği araştırmak gerekir?
a) Görüş yanlıştır. Bitkilerde nasti gibi, uyaranın yönünden bağımsız hareketler de görülür.
b) Hareketin büyümeye bağlı olup olmadığı ve yönünün uyaranın yönüne göre belirlenip belirlenmediği araştırılmalıdır.
4. KonuBitkilerde Yönelme Deneyleri · 4 soru
17.Özdeş iki genç bitki, sıcaklık ve sulama koşulları aynı tutularak yetiştiriliyor. K bitkisi yalnızca sol taraftan, L bitkisi ise tepeden ışık alıyor.a) Deneyin bağımsız değişkenini yazınız.
b) Bitkilerin sürgünlerinde nasıl bir büyüme beklenir?
c) Bu deney hangi yönelme hareketini araştırmaktadır?
a) Işığın geliş yönüdür.
b) K’nin sürgününün sola, ışığa doğru bükülmesi; L’nin sürgününün yukarı doğru büyümesi beklenir.
c) Fototropizmayı araştırmaktadır.
18.Bir öğrenci, ışığın sürgünün büyüme yönüne etkisini araştırmak istiyor. Aynı tür ve benzer büyüklükteki iki bitkiden birini yandan ışık alan sıcak bir ortama, diğerini tepeden ışık alan daha serin bir ortama yerleştiriyor.a) Deney düzenindeki sorunu açıklayınız.
b) Daha güvenilir bir karşılaştırma için nasıl bir düzenleme yapılmalıdır?
a) Işığın yönüyle birlikte sıcaklık da değiştirilmiştir. Gözlenen farklılık yalnızca ışığın yönüne bağlanamaz.
b) Sıcaklık, ışık şiddeti, sulama, toprak ve gözlem süresi aynı tutulmalı; yalnızca ışığın geliş yönü değiştirilmelidir.
19.Çimlenmiş tohumlar, nemli ortamda yatay konumda sabitleniyor. Işığın yönlendirici etkisini ortadan kaldırmak için deney karanlıkta yürütülüyor. Bir süre sonra köklerin aşağıya doğru büküldüğü gözleniyor.a) Deneyin karanlıkta yapılmasının amacını açıklayınız.
b) Gözlem, köklerin hangi uyarana verdiği tepkiyi desteklemektedir?
c) Köklerde görülen yönelmeyi adlandırınız.
a) Işığın büyüme yönüne etkisini sınırlandırarak yer çekiminin etkisini incelemektir.
b) Yer çekimine verilen tepkiyi desteklemektedir.
c) Pozitif gravitropizmadır.
20.Tek yönden ışık alan genç bir sürgünün zamanla ışığa doğru büküldüğü görülüyor. Bir öğrenci, “Bu deneyde oksinin gölgede daha fazla biriktiğini doğrudan gözlemledim.” diyor.a) Öğrencinin ifadesindeki hatayı açıklayınız.
b) Deneyde doğrudan gözlenen olay nedir?
c) Oksinin dağılımına ilişkin iddiayı sınamak için nasıl bir ek kanıt gerekir?
a) Sürgünün bükülmesini gözlemlemek, oksin dağılımını doğrudan gözlemlemek değildir. Öğrenci, açıklayıcı bir çıkarımı gözlemle karıştırmıştır.
b) Sürgünün ışığa doğru bükülmesidir.
c) Sürgünün aydınlık ve gölgede kalan taraflarındaki oksin miktarlarını karşılaştıran ölçüm veya uygun deney verileri gerekir.
5. KonuDuyu Reseptörleri ve Duyu Organları · 4 soru
21.Aşağıdaki uyaranları algılayan reseptörleri fotoreseptör, kemoreseptör, mekanoreseptör ve termoreseptör kavramlarıyla eşleştiriniz.
a) Göze ulaşan ışık
b) Burundaki koku molekülleri
c) Deriye uygulanan basınç
d) Ortam sıcaklığındaki değişim
a) Fotoreseptör
b) Kemoreseptör
c) Mekanoreseptör
d) Termoreseptör
22.Dil ve burunda kimyasal maddelere duyarlı reseptörler bulunur. İç kulaktaki işitme reseptörleri ise sesin oluşturduğu mekanik hareketlerle uyarılır.a) Tat ve koku reseptörlerinin ortak sınıfını yazınız.
b) İşitme reseptörlerini uyaran türüne göre sınıflandırınız.
c) Reseptörlerin sınıflandırılmasında organın adı mı, duyarlı oldukları uyaran mı esas alınır?
a) Kemoreseptörlerdir.
b) Mekanoreseptörlerdir.
c) Duyarlı oldukları uyaranın türü esas alınır. Aynı reseptör sınıfı farklı organlarda bulunabilir.
23.Bir öğrenci, “Deri yalnızca dokunmayı algılar; sıcaklık ve ağrı başka organlarla hissedilir.” demektedir.a) Öğrencinin görüşünü değerlendiriniz.
b) Deride bulunan üç reseptör çeşidini, algıladıkları uyaranlarla birlikte yazınız.
a) Görüş yanlıştır. Deride farklı uyaranlara duyarlı reseptörler bulunur.
b)
- Mekanoreseptörler: Dokunma ve basınç gibi mekanik uyaranlar
- Termoreseptörler: Sıcaklık değişimleri
- Nosiseptörler: Doku hasarı oluşturan veya oluşturabilecek zararlı uyaranlar
24.Bir araştırmada, retinadaki bir reseptörün ışıkla; dildeki başka bir reseptörün ise uygun kimyasal maddelerle uyarıldığı belirleniyor.a) Bu reseptörleri uyaran türlerine göre sınıflandırınız.
b) “Bütün reseptörler her türlü uyaranı aynı biçimde algılar.” yargısını değerlendiriniz.
a) Retinadaki fotoreseptör, dildeki kemoreseptördür.
b) Yargı yanlıştır. Reseptörler belirli uyaran türlerine özelleşmiştir; bütün uyaranlara aynı duyarlılığı göstermezler.