11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları (2026-2027)
1. KonuMekânsal Sorunlar Karşısında Coğrafya Bilimi · 4 soru
1.Bir ilçede şiddetli yağışlardan sonra özellikle dere yatağı çevresindeki mahallelerde su baskınları yaşanmaktadır. Son yıllarda bu alanlarda yapılaşma ve beton yüzeyler artmıştır.a) Su baskınlarının nedenlerini araştırırken incelenmesi gereken bir doğal ve bir beşerî unsur yazınız.
b) Coğrafi incelemeler, yeni yerleşim alanlarının belirlenmesine nasıl katkı sağlar?
a) Doğal unsur olarak yağış özellikleri veya arazinin eğimi; beşerî unsur olarak dere yatağındaki yapılaşma veya betonlaşma incelenebilir.
b) Taşkın riski yüksek alanların belirlenmesini sağlayarak yerleşmelerin daha güvenli alanlara yönlendirilmesine yardımcı olur.
2.Bir şehirde hava kirliliğinin, sanayi tesislerinin yoğunlaştığı ve hâkim rüzgâr yönünde kalan mahallelerde daha yüksek olduğu belirlenmiştir.a) Kirliliğin şehir içindeki dağılışını bilmek neden önemlidir?
b) Sanayi tesislerinin konumu ile rüzgâr yönünün birlikte incelenmesi, sorunun çözümüne nasıl katkı sağlar?
a) Kirlilikten daha fazla etkilenen alanları ve önlem alınması gereken yerleri belirlemeyi sağlar.
b) Kirleticilerin hangi alanlara taşındığını anlamaya yardımcı olur. Yeni tesislerin yer seçimi ve mevcut tesislerin emisyonlarının azaltılması için kararları destekler.
3.Bir ilçede yeni açılan hastanenin çevresinde trafik sıkışıklığı artmıştır. Hastaneye ulaşan toplu taşıma seferleri azdır ve çalışanların çoğu özel araç kullanmaktadır.a) Trafik sorununun hastane çevresinde yoğunlaşmasını açıklayınız.
b) Verilen bilgilere dayanarak iki çözüm önerisi sununuz.
a) Hastane, çalışanları ve hizmet alanları kendine çekerek belirli bir noktada ulaşım talebini artırmıştır. Toplu taşımanın yetersizliği özel araç kullanımını yoğunlaştırmıştır.
b) Hastaneye ulaşan toplu taşıma hatları ve seferleri artırılabilir. Çalışanlar için servis veya araç paylaşımı uygulamaları geliştirilebilir.
4.Bir belediye, yeni konut alanını yalnızca arsa fiyatlarının düşük olmasına göre seçmek istemektedir. Alanın eğimi, taşkın riski, ulaşım bağlantıları ve tarımsal niteliği incelenmemiştir.a) Bu kararın coğrafi açıdan neden yetersiz olduğunu açıklayınız.
b) İncelenmeyen özelliklerden ikisini seçerek bunların yer seçimini nasıl etkileyebileceğini belirtiniz.
a) Yer seçimi, doğal ve beşerî özellikler birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır. Düşük arsa fiyatı, alanın güvenli ve uygun olduğunu tek başına göstermez.
b) Taşkın riski can ve mal güvenliğini tehdit edebilir. Verimli tarım arazilerinin konuta açılması ise tarımsal üretim alanlarını azaltabilir.
2. KonuWeb Tabanlı CBS Uygulamaları · 4 soru
5.Bir belediye, yeni bir sağlık merkezi için web tabanlı Coğrafi Bilgi Sistemi’nde şu katmanları kullanmaktadır:
- Mahallelerin nüfus dağılışı
- Mevcut sağlık merkezleri
- Yol ağı
- Taşkın riski bulunan alanlar
a) Nüfus dağılışı ile mevcut sağlık merkezlerinin birlikte incelenmesi neyi belirlemeye yardımcı olur?
b) Yol ağı ve taşkın riski katmanları yer seçiminde neden gereklidir?
a) Nüfusun yoğun olduğu ancak sağlık hizmetlerine erişimin yetersiz kaldığı alanları belirlemeye yardımcı olur.
b) Yol ağı ulaşılabilirliği, taşkın riski katmanı ise alanın afet bakımından uygunluğunu değerlendirmek için gereklidir.
6.Bir web tabanlı CBS uygulamasında parklar aşağıdaki bilgilerle kayıtlıdır:
Park Bulunduğu mahalle Alanı Çocuk oyun alanı A Cumhuriyet 6.000 m² Var B Cumhuriyet 3.000 m² Var C Atatürk 8.000 m² Yok D Cumhuriyet 7.000 m² Yok
a) “Cumhuriyet Mahallesi’nde bulunan, alanı 5.000 m²’den büyük ve çocuk oyun alanı olan parklar” sorgusunda hangi park seçilir?
b) Bu sorgu, parkların hangi tür bilgilerine dayanmaktadır?
| Park | Bulunduğu mahalle | Alanı | Çocuk oyun alanı |
|---|---|---|---|
| A | Cumhuriyet | 6.000 m² | Var |
| B | Cumhuriyet | 3.000 m² | Var |
| C | Atatürk | 8.000 m² | Yok |
| D | Cumhuriyet | 7.000 m² | Yok |
a) A Parkı seçilir. Üç koşulu da karşılayan tek parktır.
b) Mahalle, yüz ölçümü ve oyun alanı durumu gibi öznitelik bilgilerine dayanmaktadır.
7.Bir okulun çevresindeki kütüphaneleri göstermek için web tabanlı CBS’de okul merkez alınarak 1 kilometre yarıçaplı bir tampon bölge oluşturuluyor.a) Tampon bölge içindeki kütüphanelerin seçilmesi hangi soruya cevap verir?
b) Bu bölge içinde kalan her kütüphaneye yürüyerek 1 kilometreden kısa bir yolla ulaşılacağı söylenebilir mi? Açıklayınız.
a) “Okula kuş uçuşu en fazla 1 kilometre uzaklıkta hangi kütüphaneler bulunmaktadır?” sorusuna cevap verir.
b) Söylenemez. Yol güzergâhları, kapalı geçişler ve doğal engeller yürüyüş mesafesini artırabilir. Gerçek ulaşım mesafesi için yol ağı üzerinden analiz yapılmalıdır.
8.Öğrenciler, web tabanlı CBS’deki bir haritada mahallelerindeki yeni parkın görünmediğini fark ediyor. Haritadaki park verilerinin üç yıl önce güncellendiği anlaşılıyor.a) Parkın haritada görünmemesi, gerçekte bulunmadığını gösterir mi? Gerekçenizi yazınız.
b) Haritayı güncellemek için yapılması gereken iki işlemi belirtiniz.
a) Göstermez. Veriler güncel olmadığı için sonradan yapılan park haritaya işlenmemiş olabilir.
b) Parkın konumu ve özellikleri güvenilir kaynaklardan veya saha çalışmasıyla doğrulanmalıdır. Ardından uygun geometri ve öznitelik bilgileriyle park katmanına eklenmelidir.
3. KonuSu Kaynakları · 8 soru
9.Aşağıdaki su kaynaklarını yüzey suları, yer altı suları ve donmuş su kaynakları olarak sınıflandırınız.
- Bir akarsuyun yatağında akan su
- Geçirimli kayaçların boşluklarında biriken su
- Dağların yüksek kesimlerindeki buzullar
- Bir çukur alanda birikmiş göl suyu
- Yüzey suları: Akarsu ve göl suyu
- Yer altı suları: Geçirimli kayaçların boşluklarında biriken su
- Donmuş su kaynakları: Buzullar
10.Bir öğrenci, “Karalar üzerinde bulunan bütün sular tatlıdır; tuzlu sular yalnızca denizlerde ve okyanuslarda bulunur.” demektedir.a) Öğrencinin görüşünü bir örnekle değerlendiriniz.
b) Bir gölün dışarıya akışının olmaması, diğer koşullar uygun olduğunda tuzluluğu nasıl etkileyebilir?
a) Görüş yanlıştır. Karalarda tuzlu göller de bulunur. Türkiye’deki Tuz Gölü buna örnektir.
b) Gölden dışarıya su çıkışı olmadığında çözünmüş tuzlar birikebilir. Buharlaşmayla su azalırken tuzlar gölde kaldığından tuzluluk artabilir.
11.Eşit miktarda yağış alan iki araziden K’de geçirimli zemin ve bitki örtüsü, L’de ise geniş asfalt ve beton yüzeyler bulunmaktadır. Diğer koşullar benzerdir.a) Hangi arazide yağış sularının yer altına sızması daha fazla beklenir? Nedenini açıklayınız.
b) L arazisinde yüzeysel akışın artması hangi soruna yol açabilir?
a) K arazisinde daha fazla beklenir. Geçirimli zemin sızmayı kolaylaştırır; bitki örtüsü de yüzeysel akışı yavaşlatarak sızmayı destekleyebilir.
b) Yağış sularının hızla birikmesi, drenaj kapasitesinin aşılması durumunda su baskınlarına yol açabilir.
12.Dünya’daki suyun büyük bölümü deniz ve okyanuslarda bulunur. Tatlı suyun önemli bir bölümü ise buzullarda ve yer altında depolanmıştır.a) Dünya’da çok miktarda su bulunması, insanların her yerde yeterli kullanılabilir suya sahip olduğu anlamına gelir mi? Açıklayınız.
b) Bir su kaynağından yararlanmayı sınırlayabilecek iki özellik yazınız.
a) Gelmez. Suyun tuzluluğu, bulunduğu yer, erişilebilirliği ve kalitesi kullanımı etkiler. Tatlı su kaynakları da yeryüzüne eşit dağılmamıştır.
b) Yüksek tuzluluk ve kirlilik. Kaynağın çok derinde veya yerleşimlerden uzakta bulunması gibi uygun örnekler de kabul edilir.
Su kaynakları — devam
13.K Gölü, fazla sularını bir akarsuyla denize ulaştırmaktadır. L Gölü’nün ise dışarıya akışı bulunmamaktadır.a) Göllerin bulunduğu havzaları, sularını dışarıya ulaştırma durumuna göre sınıflandırınız.
b) Yalnızca bu bilgilere dayanarak L Gölü’nün kesinlikle tuzlu olduğu söylenebilir mi? Açıklayınız.
a) K Gölü açık havzada, L Gölü kapalı havzada bulunmaktadır.
b) Söylenemez. Dışarıya akışın olmaması tuz birikimini kolaylaştırabilir; ancak tuzluluk, buharlaşma, beslenme koşulları ve kayaçların özellikleri gibi etkenlere de bağlıdır.
14.Bir bölgede heyelan sonucu akarsu vadisinin önü kapanmış ve geride su birikmiştir. Başka bir bölgede ise akarsu üzerine baraj inşa edilerek su tutulmuştur.a) Bu iki su birikimini oluşumlarına göre adlandırınız.
b) İkisinin oluşumundaki ortak özelliği ve temel farklılığı açıklayınız.
a) Birincisi heyelan set gölü, ikincisi baraj gölüdür.
b) Her ikisinde de akarsuyun önü kapanarak su birikmiştir. İlkinde doğal bir olay, ikincisinde insan müdahalesi etkili olmuştur.
15.Bir akarsuyun aylık ortalama akımları aşağıdaki gibidir:
Dönem Ortalama akım Kış 40 m³/sn İlkbahar 150 m³/sn Yaz 20 m³/sn Sonbahar 35 m³/sn
a) Akarsuyun rejimi düzenli midir, düzensiz midir? Verilere dayanarak açıklayınız.
b) Havzada kışın kar biriktiği biliniyorsa ilkbahardaki akım artışı nasıl açıklanabilir?
| Dönem | Ortalama akım |
|---|---|
| Kış | 40 m³/sn |
| İlkbahar | 150 m³/sn |
| Yaz | 20 m³/sn |
| Sonbahar | 35 m³/sn |
a) Düzensizdir. Akım yıl boyunca belirgin biçimde değişmekte, ilkbaharda yükselirken yazın düşmektedir.
b) İlkbaharda sıcaklıkların yükselmesiyle karların erimesi, akarsuya katılan su miktarını artırmaktadır.
16.Bir yamaçta yer altı suyu doğal olarak yüzeye çıkarak bir kaynağı beslemektedir. Çevredeki kuyulardan uzun süre yoğun su çekilmesi sonucunda yer altı su seviyesi düşmüş, kaynağın debisi azalmıştır.a) Kaynağın debisinin azalmasını yer altı suyuyla ilişkilendirerek açıklayınız.
b) Bu durum, su kaynaklarının yönetiminde hangi ilkenin önemini göstermektedir?
a) Kuyulardan çekim, yer altı su seviyesini düşürmüş ve kaynağı besleyen su miktarını azaltmıştır.
b) Birbirine bağlı su kaynaklarının birlikte değerlendirilmesi ve su çekiminin kaynağın yenilenme kapasitesini gözeterek yapılması gerektiğini göstermektedir.
4. KonuTürkiye’deki Su Kaynaklarının Etkileri · 4 soru
17.Türkiye’de bir ovada sulama imkânlarının gelişmesiyle çiftçiler, daha önce yetiştiremedikleri bazı ürünleri yetiştirmeye başlamıştır.a) Bu değişimin tarımsal üretime ve bölge ekonomisine etkisini açıklayınız.
b) Sulamanın yaygınlaşması, suyun sınırsız kullanılabileceği anlamına gelir mi? Gerekçenizi yazınız.
a) Ürün çeşitliliği ve uygun koşullarda verim artabilir. Tarımsal gelir ile tarıma dayalı sanayi faaliyetleri gelişebilir.
b) Gelmez. Aşırı kullanım su kaynaklarını azaltabilir; yanlış sulama ise toprakta tuzlanmaya yol açabilir. Sulama, bitkinin ihtiyacına ve kaynağın kapasitesine göre yapılmalıdır.
18.Bir akarsu üzerine yapılan barajla elektrik üretilmekte ve tarım alanlarına su sağlanmaktadır. Ancak baraj gölü altında kalan bir köyün başka bir yere taşınması gerekmiştir.a) Barajın iki ekonomik katkısını yazınız.
b) Köyün taşınmasının doğurabileceği bir sosyokültürel etkiyi açıklayınız.
a) Elektrik üretimi ve sulama imkânı sağlamasıdır.
b) İnsanların yaşadıkları yerden ayrılması, komşuluk ilişkilerini ve yerel yaşam alışkanlıklarını değiştirebilir.
19.Bir göle ulaşan evsel ve tarımsal kaynaklı kirleticiler artmıştır. Göl çevresinde balıkçılık ve turizm faaliyetleri yapılmaktadır.a) Su kalitesinin bozulmasının bu iki ekonomik faaliyete etkisini açıklayınız.
b) Kirliliği azaltmak için iki önlem öneriniz.
a) Su kalitesindeki bozulma, balıkların yaşamını ve balıkçılık gelirlerini olumsuz etkileyebilir. Gölün çekiciliğinin azalması da turizm faaliyetlerini zayıflatabilir.
b) Evsel atık sular arıtılmalı; gübre ve tarım ilaçlarının bilinçli kullanılmasıyla göle taşınan kirleticiler azaltılmalıdır.
20.Fırat ve Dicle nehirleri, Türkiye’den doğarak başka ülkelere ulaşan sınır aşan sulardır.
a) Bu özellik, su kaynaklarının yönetimine neden uluslararası bir boyut kazandırmaktadır?
b) Havzadaki ülkeler arasında iş birliği yapılabilecek iki konu yazınız.
a) Bir ülkedeki su kullanımı ve su kalitesi, akışın devamındaki ülkeleri de etkileyebilir. Bu nedenle havza ölçeğinde iletişim ve iş birliği önemlidir.
b) Kuraklık dönemlerinin yönetimi, su kalitesinin korunması, taşkın uyarıları veya hidrolojik veri paylaşımı konularında iş birliği yapılabilir. Bunlardan ikisi yeterlidir.
5. KonuYerleşmelerin Mekânsal Organizasyonları · 4 soru
21.Engebeli ve su kaynaklarının yaygın olduğu bir yörede evler tarım arazileri arasında birbirinden uzakta kurulmuştur. Düz arazili başka bir yörede ise evler ortak su kaynağının çevresinde bir araya gelmiştir.a) Bu yerleşmeleri dokularına göre adlandırınız.
b) Yerleşme düzenlerinin oluşmasında doğal koşulların etkisini açıklayınız.
a) İlkinde dağınık, ikincisinde toplu yerleşme dokusu görülmektedir.
b) İlk yörede engebeli arazi, parçalı tarım alanları ve suya farklı noktalarda ulaşılabilmesi evlerin dağılmasını kolaylaştırmıştır. İkincisinde ortak su kaynağından yararlanma ihtiyacı evlerin bir araya gelmesinde etkili olmuştur.
22.Bir kasabadaki konut ve iş yerleri, vadiden geçen ana yol boyunca uzanmaktadır. Yolun iki yanındaki dik yamaçlarda yapılaşma sınırlıdır.a) Kasabanın yerleşme biçimini belirtiniz.
b) Bu biçimin oluşmasında etkili olan doğal ve beşerî unsurları yazınız.
a) Çizgisel yerleşme biçimi görülmektedir.
b) Doğal unsur vadinin uzanışı ve dik yamaçlar, beşerî unsur ise ana yoldur. Yerleşme, ulaşımın kolay ve yapılaşmanın uygun olduğu hat boyunca gelişmiştir.
23.Bir şehrin merkezinde mağazalar ve bürolar yoğunlaşmıştır. Geniş alan gerektiren fabrikalar çevre yoluna yakın kesimlerde, yeni konutlar ise ulaşım bağlantıları gelişen alanlarda bulunmaktadır.a) Fabrikaların çevre yoluna yakın alanlarda toplanmasının iki nedenini yazınız.
b) Bu örnek, şehirlerin mekânsal organizasyonunda ulaşımın rolü hakkında ne göstermektedir?
a) Ham madde ve ürün taşımacılığını kolaylaştırması, geniş üretim ve depolama alanlarına erişim sağlamasıdır.
b) Ulaşım bağlantıları, ekonomik faaliyetlerin ve konutların yer seçimini etkileyerek şehrin gelişme yönünü biçimlendirmektedir.
24.Bir şehirde yeni konut alanları açılmış; ancak okul, sağlık merkezi, yeşil alan ve toplu taşıma hizmetleri aynı hızda geliştirilmemiştir.a) Bu durumun günlük yaşamda ortaya çıkarabileceği iki sorunu açıklayınız.
b) Daha dengeli bir mekânsal organizasyon için nasıl bir planlama yapılmalıdır?
a) Eğitim ve sağlık hizmetlerine ulaşım güçleşebilir. Özel araç kullanımının artması trafik yoğunluğunu yükseltebilir.
b) Konut alanları; nüfusun ihtiyaçları, ulaşım bağlantıları ve sosyal hizmetlerle birlikte planlanmalıdır.