10. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları (2026-2027)
Bu yazıda 10. sınıf tarih 1. dönem 1. yazılı soruları ve cevaplarını bulacaksın. Sorular Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne uygun olarak, “Türkistan'dan Türkiye'ye (1040-1299)” ünitesinden hazırlandı. Her sorunun altında örnek cevap ve puanlama ölçütü var. Sınav kâğıdı düzenindeki PDF'i indirip yazdırabilirsin.
Sınavın kapsamı
Sorular 1. ünitenin şu konularından hazırlandı: Türkistan'dan Türkiye'ye askerî mücadeleler (Dandanakan, Pasinler, Malazgirt, Miryokefalon, Haçlı Seferleri, Kösedağ) ve devlet ve ordu teşkilatında değişim (kut ve zıllullah, divan, atabeylik, ikta). Sınav 10 sorudan oluşur, her soru 10 puandır.
- Savaşları mutlaka tarihleriyle birlikte yaz; Malazgirt (1071) ile Miryokefalon'u (1176) karıştırma.
- “Önemini açıklayınız” diyen sorularda savaşın sonucunu değil, sonraki tarihe etkisini yaz.
- Değişim-süreklilik sorularında hem neyin değiştiğini hem neyin devam ettiğini göster.
- Kaynak metin verilen sorularda cevabını metindeki ipuçlarına dayandır.
Yazılı soruları ve cevapları
Her soruyu önce kendin cevaplamaya çalış, sonra “Cevabı göster” ile kontrol et.
23 Mayıs 1040'ta kazanılan zaferin ardından Selçuklu beyleri toplanarak Tuğrul Bey'i sultan ilan etti. Kısa süre içinde çevredeki hükümdarlara zaferi ve yeni devletin kurulduğunu bildiren mektuplar gönderildi.
Metinde sözü edilen savaşın adını ve Selçuklular açısından önemini yazınız. Çevre hükümdarlara gönderilen mektuplara ne ad verilir? (10 puan)
Savaş Dandanakan Savaşı'dır. Bu zaferle Gaznelilerin Horasan'daki hâkimiyeti sona ermiş, Tuğrul Bey sultan ilan edilmiş ve Büyük Selçuklu Devleti resmen kurulmuştur. Zaferi ve devletin kuruluşunu duyuran mektuplara fetihname denir.
Puanlama: Savaşın adı 2 puan, önemi 5 puan, fetihname 3 puan.
1048'deki zaferin ardından Bizans barış istedi. Yapılan anlaşmayla İstanbul'daki cami onarıldı ve burada Abbasi halifesi ile Tuğrul Bey adına hutbe okunmaya başlandı.
Metinde sözü edilen savaşın adını yazınız. Bu savaşın askerî sonucu dışındaki siyasi ve dinî önemini açıklayınız. (10 puan)
Pasinler Savaşı'dır. Türklerle Bizans arasındaki ilk büyük savaştır. İstanbul'da halife ve Tuğrul Bey adına hutbe okunması, Selçukluların hem Bizans karşısındaki gücünü hem de İslam dünyasının koruyucusu olarak itibarını gösterir.
Puanlama: Savaşın adı 2 puan, siyasi önem 4 puan, dinî önem 4 puan.
Savaşın en kritik anında Bizans ordusundaki Uz ve Peçenek askerleri Selçuklu tarafına geçti. Selçuklu atlıları kaçıyormuş gibi geri çekilip düşmanı peşlerinden sürükledi, ardından dönerek Bizans ordusunu çevirdi.
Malazgirt Savaşı'nda Selçuklu zaferinde etkili olan iki etkeni metinden yararlanarak yazınız. Savaşın Anadolu tarihine iki sonucunu belirtiniz. (10 puan)
Etkenler: Bizans ordusundaki Uz ve Peçeneklerin Selçuklu tarafına geçmesi; sahte geri çekilmeye dayanan Turan taktiğinin uygulanması. Sonuçlar: Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı ve Türk göçleri hızlandı; Anadolu'da ilk Türk beylikleri kuruldu. (Bizans'ın zayıflaması ve Haçlı Seferleri'ne zemin hazırlaması da kabul edilir.)
Puanlama: Her etken 2,5 puan, her sonuç 2,5 puan.
Malazgirt (1071) ve Miryokefalon (1176) savaşlarını Anadolu'nun Türk yurdu hâline gelmesi sürecindeki rolleri açısından karşılaştırınız. (10 puan)
Malazgirt Savaşı Anadolu'nun kapılarını Türklere açmış ve Türk yerleşiminin başlamasını sağlamıştır. Miryokefalon Savaşı ise Bizans'ın Anadolu'yu geri alma umudunu sona erdirmiş, Anadolu'nun Türk yurdu olduğunu kesinleştirmiştir. Bu savaştan sonra Bizans savunmaya geçmiştir.
Puanlama: Malazgirt'in rolü 4 puan, Miryokefalon'un rolü 4 puan, karşılaştırma ifadesi 2 puan.
a) Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası
b) Anadolu'da kurulan ilk Türk donanması
c) Niksar'daki Yağıbasan Medresesi
ç) Diyarbakır'daki Malabadi Köprüsü
d) Anadolu'da kurulan ilk Türk beyliği
Yukarıda verilen eserleri ve özellikleri ilgili Türk beyliğiyle eşleştiriniz. (10 puan)
a) Mengücekliler, b) Çaka Beyliği, c) Danişmendliler, ç) Artuklular, d) Saltuklular.
Puanlama: Her doğru eşleştirme 2 puan.
1204'te Kudüs'e gitmek üzere yola çıkan Haçlılar, bunun yerine İstanbul'u işgal edip yağmaladı ve şehirde bir Latin krallığı kurdu.
Bu gelişmenin Türkiye Selçuklu Devleti'ne etkisini açıklayınız. Haçlı Seferleri'nin yalnızca dinî nedenlerle yapılmadığını bu örnekten yola çıkarak değerlendiriniz. (10 puan)
İstanbul'un yağmalanması Bizans'ı zayıflattı; bu durum Türkiye Selçuklularının Akdeniz ve Karadeniz kıyılarına ulaşmasını kolaylaştırdı. Haçlıların bir Hristiyan şehri olan İstanbul'u yağmalaması, seferlerin arkasında dinî duyguların yanında zenginlik, toprak ve ticaret yollarını ele geçirme isteğinin de olduğunu gösterir.
Puanlama: Selçuklulara etkisi 5 puan, değerlendirme 5 puan.
Kösedağ Savaşı'nın (1243) nedenlerinden ikisini ve sonuçlarından ikisini yazınız. (10 puan)
Nedenler: Vezir Sadeddin Köpek'in baskıcı yönetimi ve ağır vergiler; 1240 Babaî İsyanı'nın devleti zayıflatması; Moğolların batıya ilerlemesi. Sonuçlar: Türkiye Selçuklu Devleti Moğol hâkimiyetine girdi; merkezî otorite zayıfladı ve Anadolu'da yeni beylikler ortaya çıktı; bu ortam Osmanlı Beyliği'nin doğuşuna zemin hazırladı.
Puanlama: Her neden 2,5 puan, her sonuç 2,5 puan.
İslamiyet öncesi → İslamiyet sonrası
Kut → ( I )
Kurultay → ( II )
İl → ( III )
Yukarıdaki boşlukları doldurunuz. Türk-İslam devletlerinde eski Türk geleneklerinden süreklilik gösteren bir askerî ve bir siyasi unsur yazınız. (10 puan)
I: Zıllullah fi'l-arz (hükümdarın Allah'ın yeryüzündeki gölgesi olması), II: Divan, III: Mülk. Süreklilik gösteren askerî unsurlar: onlu sistem, ordu-millet anlayışı, süvari ağırlıklı ordu. Siyasi unsurlar: ülkenin hanedanın ortak malı sayılması, töre, taht-tuğ-otağ gibi hükümdarlık alametleri.
Puanlama: Her boşluk 2 puan (6 puan), askerî unsur 2 puan, siyasi unsur 2 puan.
Büyük Selçuklularda eyaletlere gönderilen şehzadelerin yanına deneyimli devlet adamları verilirdi. Zamanla bu devlet adamlarından bazıları bulundukları bölgelerde güçlenerek merkeze bağlı olmaktan çıktı.
Metinde anlatılan sistemin adını yazınız. Bu sistemin kuruluş amacını ve zamanla ortaya çıkardığı sorunu açıklayınız. (10 puan)
Sistem atabeyliktir. Amacı, melik unvanıyla eyaletlere gönderilen şehzadeleri yönetime hazırlamaktı. Zamanla güçlenen atabeyler bağımsız hareket ederek atabeylikler kurdu ve merkezî otoriteyi zayıflattı. Bu yüzden Türkiye Selçukluları atabeylerin yetkilerini sınırladı.
Puanlama: Sistemin adı 2 puan, amacı 4 puan, sorun 4 puan.
Selçuklularda bazı toprakların vergi geliri, devlet hizmeti karşılığında komutanlara ve memurlara bırakılırdı. Bu kişiler bölgelerinde üretimin sürmesini sağlamak ve savaş zamanı belirli sayıda asker hazırlamakla yükümlüydü.
Metinde anlatılan toprak sisteminin adını yazınız. Bu sistemin devlete askerî ve ekonomik katkılarını açıklayınız. (10 puan)
İkta sistemidir. Askerî katkısı: Devlet hazinesine yük olmadan büyük ve sürekli bir ordu beslendi. Ekonomik katkısı: Vergiler yerinde toplandı, tarımsal üretimin sürekliliği sağlandı ve toprakların boş kalması önlendi.
Puanlama: Sistemin adı 2 puan, askerî katkı 4 puan, ekonomik katkı 4 puan.
Yazılıya hazırlık için konu özetleri
Soruları çözerken zorlandığın konular olduysa 1. ünitenin konu özetlerine göz at. Her konunun sonunda ayrıca “Kendini dene” soruları var. Tüm konu özetlerine 10. sınıf tarih sayfasından ulaşabilirsin.
Bu ünitede savaşları bir zincir gibi düşün: Dandanakan devleti kurdu, Malazgirt kapıyı açtı, Miryokefalon kilitledi, Kösedağ yeni bir dönemi başlattı.