9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları (2026-2027)
Bu sayfada 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 1. ortak yazılı için hazırlanmış, gerçek sınav kâğıdı düzeninde bir yazılı provası bulacaksın. Sorular MEB'in 2026-2027 eğitim öğretim yılı için yayımladığı konu-soru dağılım tablosuna göre, Senaryo 1 esas alınarak hazırlandı. Ortak yazılıda okuyacağın şiir ve deneme sınavda sana verilir; bu provadaki metinler özgün olarak yazıldı ama sorular sınavdakiyle aynı becerileri ölçer. Her sorunun altında tam puan alan bir cevap, puanın nasıl dağıtıldığını gösteren puan anahtarı ve öğrencilerin o soruda en çok yaptığı puan kıran hata var. Okulun farklı bir senaryo seçtiyse sayfanın sonundaki ek sorularla eksiğini tamamlayabilir, sınavdan önceki akşam "Son gece tekrarı" bölümüyle her şeyi toparlayabilirsin.
Sınav kâğıdını PDF olarak indir
Cevap anahtarını indir (öğretmen sürümü)
Sınav künyesi
| Ders | 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı |
|---|---|
| Sınav | 1. dönem 1. ortak yazılı (2026-2027) |
| Tema | 1. Tema: Sözün İnceliği |
| Okuma metinleri | Temaya uygun bir şiir ve bir deneme |
| Kapsam | TDE2.2 Metinlerde anlam oluşturma · TDE4.3 Yazıda yazım ve noktalama kurallarını uygulama (okunan şiiri betimleme paragrafı olarak yazma) |
| Kapsam dışı | 2. Tema: Anlam Arayışı (hikâye ve anı) bu yazılıda yer almaz; 2. yazılıda sorulur. |
| Soru sayısı | Senaryoya göre 5, 6 ya da 7 soru (bu provada 5 soru) |
| Puanlama | Toplam 100 puan (her soru 20 puan) |
Okulun hangi senaryoyu seçtiyse ona göre çalış
MEB bu yazılı için üç farklı senaryo yayımladı; okulundaki Türk dili ve edebiyatı zümresi bunlardan birini seçer. Aşağıdaki tablo, her senaryoda hangi öğrenme çıktısından kaç soru geleceğini gösterir. Öğretmenine "Hangi senaryo uygulanacak?" diye sorman, çalışmanı doğru yere yöneltmeni sağlar.
| Öğrenme çıktısı | S1 | S2 | S3 |
|---|---|---|---|
| TDE2.2 Metinlerde anlam oluşturma (şiir ve deneme) | 4 | 5 | 6 |
| TDE4.3 Yazıda kural uygulama | 1 | 1 | 1 |
| Toplam | 5 | 6 | 7 |
- Metinden kanıt göster: Cevabını mutlaka şiirden bir dizeyle ya da denemeden bir cümleyle destekle. Kanıtsız cevap yarım puan alır.
- Konu ile temayı karıştırma: Konu şiirde neyin anlatıldığıdır (çınar), tema ise okura ulaştırılan temel düşüncedir (geçmiş ile gelecek arasındaki bağ).
- Benzetme mi, kişileştirme mi: "Gibi" edatıyla iki varlık karşılaştırılıyorsa benzetme, bir varlığa insana ait bir davranış yükleniyorsa kişileştirmedir.
- Kafiye ve redif: Önce ekleri ayır. Aynı görevdeki ekler ve aynı anlamdaki kelimeler rediftir; rediften önce kalan ses benzerliği kafiyedir.
- Yazım kuralları: "de/da", "ki" ve "mi" ayrı yazılır; eser adları büyük harfle başlar; soru cümlesinin sonuna soru işareti konur. Yazma sorusunda cevabını bitirince noktalamayı bir kez daha kontrol et.
- Süreyi böl: 5 soruya 40 dakika düşer. Önce iki metni dikkatle oku (8 dakika), her soruya yaklaşık 5-6 dakika ayır, son 5 dakikayı kontrol için sakla.
Yazılı provası: 5 soru
Önce iki metni dikkatle oku, sonra soruları gerçek sınavdaki gibi süre tutarak çöz. Ardından her sorunun altındaki "cevap" bölümünü açıp kendi cevabını puan anahtarıyla puanla.
Metin 1 · Şiir: Avludaki Çınar
Avlunun köşesinde yaşlı bir çınar,
Dalları göğe uzanan bir dua gibi;
Her bahar yapraklarında bir türkü yanar,
Gölgesi sarar bizi bir ana gibi.
Rüzgâr esince anlatır eski masalları,
Kim geldi kim geçti, bir bir sayar;
Kabuğunda adlar, tarihler, hatıralar,
Her çentiği bir yüzyılı saklar.
Bir gün biz de gideriz, o yine kalır,
Torunlarımız oynar aynı gölgede;
Çınar, geçmişi sabırla yarına taşır,
Yaprak yaprak, mevsim mevsim, her yerde.
Bu şiir, prova için özgün olarak yazılmıştır.
Metin 2 · Deneme: Ağaçların Hafızası
Çocukluğumun geçtiği mahallede, cami avlusunda kocaman bir çınar vardı. Yıllar sonra o mahalleye döndüğümde evlerin çoğu yıkılmış, sokakların adı bile değişmişti. Ama çınar oradaydı. Gövdesine dokunduğumda bana öyle geldi ki çocukluğumun bütün sesleri o kabuğun altında saklanıyordu.
Ağaçların bir hafızası var mı, bilmiyorum. Belki de hafıza ağaçta değil, ona bakan insandadır. Yine de bir şehrin en eski tanıklarının taşlardan çok ağaçlar olduğunu düşünürüm. Taş susar; ağaç ise her bahar yeniden yapraklanarak "Ben hâlâ buradayım." der gibidir.
Siz de fark etmişsinizdir: Eski fotoğraflarda insanlar değişir, giysiler değişir, arabalar değişir; ama arka plandaki ağaç çoğu zaman aynıdır. Dedemizin gölgesinde oturduğu ağaçta bugün torunlar oynar. Bu yüzden bir ağacı kesmek, bana bir aile albümünden fotoğraf yırtmak gibi gelir.
Belki abartıyorum. Ama bir şehir ağaçlarını koruyorsa hatıralarını da koruyordur. Ben, çocuklarım bir gün o avluya gittiğinde çınarın hâlâ orada olmasını isterim.
Bu deneme, prova için özgün olarak yazılmıştır.
1. Avludaki Çınar şiirinin temasını yazınız. Şairin bu temayı anlatmak için neden bir çınar ağacını seçmiş olabileceğini şiirden iki dizeye dayanarak açıklayınız. (20 puan)
Tam puan alan cevap: Şiirin teması geçmiş ile gelecek arasındaki bağ, yani hatıraların kuşaktan kuşağa taşınmasıdır. Çınar çok uzun ömürlü bir ağaçtır; insanlar gelip geçerken o yerinde kalır. "Bir gün biz de gideriz, o yine kalır" dizesi, insanın geçiciliği karşısında çınarın kalıcılığını gösterir. "Çınar, geçmişi sabırla yarına taşır" dizesi de çınarın kuşaklar arasında bir köprü olduğunu anlatır. Şair, uzun ömrü sayesinde geçmişe tanıklık eden bu ağacı seçerek temayı somutlaştırmıştır.
Puan anahtarı: Temayı doğru yazma 6 puan · Çınarın uzun ömrü ve kalıcılığı ile tema arasındaki bağı kurma 6 puan · İki uygun dizeyi yazıp açıklama 4 + 4 puan.
Puan kıran hata: Temayı "ağaç" ya da "doğa sevgisi" diye yazmak. Bu, şiirin konusudur. Konu şiirde neyin anlatıldığı, tema ise şiirin okura ulaştırdığı temel düşünce ya da duygudur.
Öğrenme çıktısı: TDE2.2
2. a) Şiirin 1. dörtlüğünde geçen bir benzetmeyi (teşbih) dizesiyle birlikte yazınız; benzeyen ve kendisine benzetilen varlıkları belirtiniz.
b) 2. dörtlükte çınara insana ait bir özellik yüklenen dizeyi yazınız ve bu söz sanatının adını belirtiniz.
c) Bu iki söz sanatının şiirin anlamına katkısını açıklayınız. (20 puan)
Tam puan alan cevap: a) "Gölgesi sarar bizi bir ana gibi." Benzeyen gölge, kendisine benzetilen anadır. ("Dalları göğe uzanan bir dua gibi" dizesi de kabul edilir: Benzeyen dallar, kendisine benzetilen duadır.)
b) "Rüzgâr esince anlatır eski masalları" ya da "Kim geldi kim geçti, bir bir sayar". Masal anlatmak ve saymak insana ait davranışlardır; bu sanat kişileştirme (teşhis)dir.
c) Benzetme, çınarın koruyucu ve şefkatli yönünü öne çıkarır. Kişileştirme ise çınarı yaşanmışlıkları hatırlayan ve anlatan bir tanık gibi gösterir. İki sanat birlikte çınarı canlı bir varlık hâline getirerek geçmişi saklayıp aktarma temasını güçlendirir.
Puan anahtarı: a) Dize 3 puan, benzeyen ve benzetilen 3 puan · b) Dize 3 puan, sanatın adı 3 puan · c) Anlama katkısını temayla ilişkilendirerek açıklama 8 puan.
Puan kıran hata: Kişileştirme ile benzetmeyi karıştırmak. Dizede "gibi" edatıyla iki varlık açıkça karşılaştırılıyorsa benzetme, bir varlığa insana ait bir davranış yükleniyorsa kişileştirme vardır. c şıkkında sadece "şiiri güzelleştirmiş" yazmak da puan getirmez.
Öğrenme çıktısı: TDE2.2
3. Şiirin 1. dörtlüğündeki kafiye ve redifleri gösteriniz. Kafiyelerin türünü yazınız ve dörtlüğün kafiye şemasını belirtiniz. (20 puan)
Tam puan alan cevap: 1. ve 3. dizeler (çınar / yanar): Ortak ses "-nar"dır. "Çınar" kelimesinde "-ar" kökün parçası, "yanar" kelimesinde ise ektir; görevleri aynı olmadığı için redif sayılmaz. "-nar" üç sesten oluştuğu için zengin kafiyedir.
2. ve 4. dizeler (dua gibi / ana gibi): "gibi" kelimesi iki dizede aynı anlamda tekrarlandığı için rediftir. Rediften önceki "-a" sesi tek ses olduğu için yarım kafiyedir.
Kafiye şeması: abab (çapraz kafiye).
Puan anahtarı: 1. ve 3. dizelerdeki kafiyeyi ve türünü bulma 6 puan · 2. ve 4. dizelerdeki redifi bulma 4 puan · 2. ve 4. dizelerdeki kafiyeyi ve türünü bulma 4 puan · Kafiye şeması 6 puan.
Puan kıran hata: "Yanar" kelimesindeki "-ar" ekini redif saymak. Bir ekin redif olması için iki dizede de aynı görevde olması gerekir; "çınar" kelimesinde "-ar" ek değil, kökün parçasıdır. Önce ekleri ayır, sonra kalan ses benzerliğine bak.
Öğrenme çıktısı: TDE2.2
4. a) Ağaçların Hafızası metninin deneme türünün özelliklerini taşıdığını metinden iki örnekle gösteriniz.
b) Şiir ile deneme arasındaki ortak düşünceyi yazınız. Bu düşüncenin iki metinde anlatılış biçimi bakımından bir farkını açıklayınız. (20 puan)
Tam puan alan cevap: a) Kişisel ve samimi anlatım: Yazar kendi yaşadığından yola çıkar ve okurla sohbet eder gibi yazar: "Siz de fark etmişsinizdir..." Kesin yargı bildirmeme: Yazar düşüncesini kanıtlamaya çalışmaz, "Belki abartıyorum.", "Ağaçların bir hafızası var mı, bilmiyorum." gibi ifadelerle okura düşünme payı bırakır.
b) Ortak düşünce: Ağaçlar geçmişin tanığıdır ve kuşakları birbirine bağlar. Fark: Şiirde bu düşünce dizelerle, benzetme ve kişileştirme gibi söz sanatlarıyla, ahenkli ve duygu yoğun bir dille anlatılır. Denemede ise düzyazıyla, yazarın kendi gözlemleri ve örnekleriyle (eski fotoğraflar, aile albümü) sohbet havasında anlatılır.
Puan anahtarı: a) İki özellik, her biri için özellik 3 puan + metinden örnek 2 puan (toplam 10 puan) · b) Ortak düşünce 4 puan · Anlatım farkı 6 puan.
Puan kıran hata: Denemeyi makaleyle karıştırıp "Yazar düşüncesini bilimsel kanıtlarla ispatlar." demek. Denemede yazar ispat etmez, düşüncesini kişisel bir bakışla paylaşır. b şıkkında farkı yazmayıp yalnızca ortak noktayı yazan cevap en fazla 4 puan alır.
Öğrenme çıktısı: TDE2.2
5. Bir öğrenci, okuduğu şiiri betimleyen aşağıdaki paragrafı yazmıştır:
"Avludaki çınar şiirini okuduktan sonra gözlerimin önüne eski bir avlu geldi. Yaşlı çınarın dalları masmavi göğe uzanıyor yapraklar rüzgarda hafifçe kıpırdıyordu. Gölgesinde oynayan çocuklarda kuşlar gibi neşeliydi. Acaba bu çınar kaç kuşağı görmüştü. Sanki bütün mahallenin hatıraları onun kabuğunda saklıydı."
a) Paragraftaki beş yazım ve noktalama yanlışını bulup doğrusunu yazınız.
b) Paragrafa, biri işitme biri koklama duyusuna dayanan iki betimleme cümlesi ekleyiniz. Cümlelerinizde yazım ve noktalama kurallarına uyunuz. (20 puan)
Tam puan alan cevap: a) 1. Avludaki çınar → Avludaki Çınar (Eser adlarındaki her kelime büyük harfle başlar.)
2. uzanıyor yapraklar → uzanıyor, yapraklar (Sıralı cümleler arasına virgül konur.)
3. rüzgarda → rüzgârda (Kelime düzeltme işaretiyle yazılır.)
4. çocuklarda → çocuklar da ("de/da" bağlacı ayrı yazılır.)
5. görmüştü. → görmüştü? (Soru cümlesinin sonuna soru işareti konur.)
b) Örnek: Dalların arasından serçelerin cıvıltısı ve suyun şırıltısı duyuluyordu. Avluya ıslak toprak ve taze yaprak kokusu yayılmıştı.
Puan anahtarı: a) Her doğru tespit ve düzeltme 2 puan (toplam 10 puan) · b) Her cümle için doğru duyuya dayanma 3 puan, yazım ve noktalama 2 puan (toplam 10 puan).
Puan kıran hata: "de" bağlacını bitişik yazılan bulunma ekiyle karıştırmak. Pratik yol: "de"yi cümleden çıkar; anlam bozulmuyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır ("çocuklar neşeliydi"). b şıkkında duyuyu belirtmeyen genel cümleler ("Çok güzel bir avluydu.") betimleme sayılmaz.
Öğrenme çıktısı: TDE4.3
Puan anahtarına göre 85 ve üzeri aldıysan hazırsın. 70-84 arasındaysan puan kıran hataları bir kez daha oku. 70'in altındaysan "Son gece tekrarı" bölümündeki terimleri ve kuralları gözden geçir, sonra ek soruları çöz.
Ek sorular: Okulun farklı bir senaryo seçtiyse
Senaryo 2'de metinlerde anlam oluşturmadan 5, Senaryo 3'te 6 soru gelir. Aşağıdaki ek sorular aynı iki metne dayanır ve bu fazladan soruları karşılaman için hazırlandı.
E1. Şiirin 2. ve 3. dörtlüklerinden geçmişi çağrıştıran iki imge bulunuz. Her imgenin hangi duyuya seslendiğini belirtiniz. (TDE2.2)
Tam puan alan cevap: "Kabuğunda adlar, tarihler, hatıralar" dizesi, ağaç kabuğuna kazınmış adları göz önüne getirdiği için görme duyusuna seslenir. "Rüzgâr esince anlatır eski masalları" dizesi, yaprakların hışırtısını masal anlatan bir ses gibi duyurduğu için işitme duyusuna seslenir. ("Torunlarımız oynar aynı gölgede" dizesi de görme duyusuna dayanan bir imge olarak kabul edilir.)
Puan anahtarı: Her imge için dize 5 puan, duyu 5 puan.
Puan kıran hata: İmge yerine soyut bir düşünce yazmak. İmge, okurun zihninde bir görüntü, ses, koku ya da dokunma duygusu uyandırır.
E2. Ağaçların Hafızası metninin ana düşüncesini bir cümleyle yazınız. (TDE2.2)
Tam puan alan cevap: Ağaçlar bir şehrin ve bir ailenin hatıralarını saklar; ağaçları korumak hatıraları korumaktır.
Puan anahtarı: Ağaç ile hatıra arasındaki bağı kurma ve koruma düşüncesini yazma birlikte puanlanır.
Puan kıran hata: Metnin ilk paragrafındaki anıyı (mahalledeki çınar) ana düşünce sanmak. Anı, yazarın düşüncesine ulaşmak için kullandığı bir örnektir.
E3. Denemedeki "Bir ağacı kesmek, bana bir aile albümünden fotoğraf yırtmak gibi gelir." cümlesindeki benzetmeyi açıklayınız. Yazarın bu benzetmeyle neyi vurguladığını yazınız. (TDE2.2)
Tam puan alan cevap: Bir ağacı kesmek, aile albümünden fotoğraf yırtmaya benzetilmiştir. Yazar, ağacın da fotoğraf gibi geçmişin bir kaydı olduğunu, kesildiğinde onunla birlikte hatıraların da yok olduğunu vurgular.
Puan anahtarı: Benzeyen ve benzetilen ile benzetme yönünü açıklama birlikte puanlanır.
Puan kıran hata: Cümleyi gerçek anlamda okuyup "Yazar fotoğraf yırtmayı sevmiyor." demek. Benzetmede asıl anlatılmak istenen, iki şey arasındaki ortak yöndür.
E4. Şiirin 3. dörtlüğündeki "Bir gün biz de gideriz, o yine kalır" dizesinde hangi karşıtlık vardır? Bu karşıtlığın şiirin temasına katkısını açıklayınız. (TDE2.2)
Tam puan alan cevap: Dizede insanın geçiciliği ile çınarın kalıcılığı karşı karşıya getirilmiştir. Bu karşıtlık, çınarın neden geçmişle gelecek arasında köprü olabildiğini gösterir: İnsanlar gider ama çınar kalır ve onların hatıralarını yeni kuşaklara taşır.
Puan anahtarı: Karşıtlığı bulma ve temayla ilişkilendirme birlikte puanlanır.
Puan kıran hata: Yalnızca "İnsanlar ölür, ağaç yaşar." yazıp temaya bağlamamak. Soru karşıtlığın şiire ne kattığını da sorar.
Son gece tekrarı
Sınavdan önceki akşam bu bölümü okuman yeterli. Terimleri tek cümlede hatırla, yazım kurallarını bir kez daha gözden geçir.
12 kritik terim
| Terim | Tek cümlede |
|---|---|
| Konu | Metinde neyin anlatıldığı |
| Tema | Metnin okura ulaştırdığı temel düşünce ya da duygu |
| İmge | Okurun zihninde görüntü, ses ya da koku uyandıran söz |
| Benzetme (teşbih) | Bir varlığı ortak bir yönü bakımından başka bir varlığa benzetmek |
| Kişileştirme (teşhis) | İnsan dışındaki bir varlığa insana ait bir özellik ya da davranış yüklemek |
| Redif | Dize sonlarında aynı görevde tekrarlanan ek ya da aynı anlamda tekrarlanan kelime |
| Kafiye | Rediften önce gelen ses benzerliği |
| Yarım kafiye | Tek ses benzerliği (dua / ana) |
| Tam kafiye | İki ses benzerliği |
| Zengin kafiye | Üç ya da daha fazla ses benzerliği (çınar / yanar) |
| Deneme | Yazarın bir konudaki kişisel görüşlerini kesin yargıya varmadan, sohbet havasında anlattığı yazı |
| Betimleme | Bir varlığı ya da yeri duyulara seslenerek okurun gözünde canlandırmak |
Yazım ve noktalamada 6 kural
- "De/da" bağlacı ayrı yazılır: çocuklar da. Çıkardığında anlam bozulmuyorsa bağlaçtır.
- "Ki" bağlacı ve "mi" soru eki ayrı yazılır: bilmiyorum ki, geldi mi.
- Eser adlarındaki her kelime büyük harfle başlar: Avludaki Çınar.
- Sıralı cümleler arasına virgül konur: Dallar uzanıyor, yapraklar kıpırdıyordu.
- Soru cümlesinin sonuna soru işareti konur: Kaç kuşak görmüştü?
- Düzeltme işaretini unutma: rüzgâr, hâlâ, kâğıt.
En çok sorulan 5 konu
1. Şiirin teması ve tema ile konu farkı · 2. Benzetme ve kişileştirmeyi bulup anlama katkısını açıklama · 3. Kafiye, redif ve kafiye şeması · 4. Deneme türünün özellikleri ve şiirle karşılaştırma · 5. Betimleme paragrafında yazım ve noktalama yanlışlarını düzeltme.
Diğer provalar
9. sınıfın bütün derslerinin yazılı provalarına Sınavlara Hazırlık sayfasından ulaşabilirsin.
Edebiyat yazılısında her cevabın üç parçası olsun: Terimi doğru adlandır, metinden dizeyi ya da cümleyi yaz, anlama katkısını açıkla.