9. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları (2026-2027)
1. KonuTarih Öğrenmenin Faydaları · 9 soru
1.Mustafa Kemal Atatürk, “Türk çocuğu, ecdadını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktır.” demiştir.Bu söze göre tarih öğrenmenin bireye ve topluma sağladığı faydaları kendi cümlelerinizle açıklayınız.
Birey atalarının başarılarını tanıdıkça ilham, cesaret ve özgüven kazanabilir. Ortak geçmişin bilinmesi ise millî bilinci, aidiyeti ve toplumsal dayanışmayı güçlendirir.
2.Japonya’nın kıyılarında geçmişteki büyük tsunamileri hatırlatan taş anıtlar bulunur. Bazılarında belirli bir noktanın altına ev yapılmaması uyarısı vardır. Uyarılara uyan bazı yerleşmeler sonraki tsunamilerden daha az etkilenmiştir.a) Bu örnek tarih öğrenmenin hangi faydasını gösterir?
b) Ülkemizden veya yakın çevrenizden benzer bir örnek veriniz.
a) Geçmiş deneyimlerden ders çıkararak geleceğe yönelik önlem almayı gösterir.
b) Geçmiş taşkınlardan hareketle dere yataklarına yapılaşmamak veya deprem deneyimlerine dayanarak yapı güvenliğini geliştirmek örnek verilebilir.
3.Elif: “Tarih okudukça olayların nedenleri ve sonuçları olduğunu fark ettim.” Mert: “Ortak geçmişimiz, birlikte yaşama bilincimizi güçlendiriyor.” Zeynep: “Kaynakları karşılaştırmayı öğrendikten sonra her habere hemen inanmıyorum.” Can: “Millî bayramlarda geçmişi birlikte anmak toplumdaki bağları güçlendiriyor.”Görüşleri bireye ve topluma fayda olarak sınıflandırınız. Vurgulanan faydaları yazınız.
Bireye fayda: Elif neden-sonuç ilişkisi kurmayı; Zeynep eleştirel düşünme ve sorgulamayı vurgular. Topluma fayda: Mert birlikte yaşama ve aidiyeti; Can dayanışma ve ortak hafızayı vurgular.
4.“Kendi geçmişini bilmeyen bir insan, hafızasını kaybetmiş biri gibidir. Nereden geldiğini bilmediği için nereye gittiğini de kestiremez. Ortak geçmişi paylaşan toplumlar zor zamanlarda kenetlenir. Geçmişteki hataları bilen toplumlar aynı yanlışlara daha az düşer. Tarih, bugünü anlamanın ve geleceği planlamanın aracıdır.”a) Faydaları iki-üç cümleyle özetleyiniz.
b) Birini kendi hayatınızdan veya yakın çevrenizden örnekle açıklayınız.
a) Tarih, bireyin kimliğini ve bugünkü durumunu anlamasına katkı sağlar. Toplumda birlik ve dayanışmayı güçlendirir; deneyimlerden yararlanmayı sağlar.
b) Ailenin göç hikâyesini öğrenerek bugünkü yaşamını anlamak gibi faydayla tutarlı örnekler kabul edilir.
5.Bir ilçedeki eski fabrika müzeye dönüştürülmüştür. İşçilerin fotoğrafları, araçları ve ailelerinin hatıraları sergilenmektedir. Bir öğrenci, “Her gün önünden geçtiğim binanın ilçemizin gelişimindeki önemini bilmiyordum.” demiştir.Ziyaretin öğrencilerin yerel farkındalığına ve kültürel mirası koruma düşüncesine katkısını açıklayınız.
Yaşadıkları yerin geçmişini ve önceki kuşakların emeğini tanırlar. Binanın değerini öğrenmek, kültürel mirasa sahip çıkma ve onu gelecek kuşaklara aktarma sorumluluğunu güçlendirebilir.
6.Bir öğrenci geçmişteki sulama yöntemlerini araştırmış, suyun sınırlı olduğu yerlerde paylaşım kuralları geliştirildiğini görmüştür. Günümüzdeki su sorunlarının yalnızca yeni teknolojilerle çözülemeyeceğini düşünmüştür.Tarih öğrenmek öğrencinin güncel soruna bakışını nasıl değiştirmiştir?
Su sorununun teknik olduğu kadar toplumsal bir yönü de olduğunu fark etmiştir. Geçmişteki kurallar, günümüzde iş birliği ve adil kullanımın önemini düşünmesini sağlamıştır.
7.Deniz: “Tarih öğrenmenin yararı, önemli olayların tarihlerini bilmektir.” Ece: “Tarihler önemlidir; ancak insanların neden belirli kararlar aldığını ve bunların nelere yol açtığını da anlamalıyız.”Hangi görüş faydaları daha kapsamlı açıklar? Gerekçelendiriniz.
Ece’nin görüşü daha kapsamlıdır. Zaman bilgisinin yanında neden-sonuç ilişkisini önemser. Bu yaklaşım, ilişkiler kurma ve kararların etkilerini değerlendirme becerisini geliştirir.
8.Geçmişteki bir göçü araştıran öğrenci, insanların güvenlik, geçim ve ailelerini koruma kaygısıyla ayrıldıklarını öğrenmiştir. Günümüzdeki göçmenleri değerlendirirken de koşullarını düşünmeye başlamıştır.Bu örnek tarih öğrenmenin hangi katkısını gösterir?
Farklı insanların koşullarını anlamaya ve empati kurmaya katkısını gösterir. Öğrenci, göçü yalnızca yer değiştirme olarak değil, güçlüklerin etkilediği bir karar olarak değerlendirmektedir.
9.“Geçmişte başarılı olan bir uygulama, günümüzde aynı şekilde uygulanırsa mutlaka başarılı olur.”Görüşü tarihten yararlanmanın amacı ve değişen koşullar bakımından değerlendiriniz.
Geçmiş deneyimler yol gösterir; aynı sonucu garanti etmez. İhtiyaçlar, imkânlar ve koşullar değişebileceği için uygulamalar doğrudan kopyalanmadan değerlendirilmelidir.
2. KonuTarihin Doğası · 9 soru
10.İstanbul’un Fethi (1453), Anadolu’nun Türkleşmesi, Malazgirt Savaşı (1071) ve Coğrafi Keşifler sonrasında dünya ticaret yollarının değişmesini olay ve olgu olarak sınıflandırınız. Ayrımı süre ve kapsam açısından açıklayınız.
İstanbul’un Fethi ve Malazgirt Savaşı olaydır; belirli yer ve zamanda gerçekleşen somut gelişmelerdir. Anadolu’nun Türkleşmesi ve ticaret yollarındaki değişim olgudur; uzun zamana yayılan, çok sayıda gelişmeyi kapsayan süreçlerdir.
11.Bir tarihçi 1960’larda yazdığı eserde bir savaşın nedenini yalnızca toprak anlaşmazlığına bağlamıştır. Yeni arşiv belgelerini inceleyen başka bir tarihçi ticaret yollarındaki rekabetin de nedenlerden biri olduğunu ortaya koymuştur.Metinden hareketle tarihsel bilginin üç özelliğini, her birini bir ayrıntıyla ilişkilendirerek açıklayınız.
Kanıta dayanır: Yeni açıklama arşiv belgeleriyle desteklenmiştir. Geliştirilebilir: Yeni belgeler önceki açıklamayı genişletmiştir. Kaynakların yorumlanmasını içerir: Tarihçiler belgelerden hareketle nedenler hakkında çıkarım yapmıştır. Aynı ayrıntıyla gerekçelendirilen bilimsel açıdan uygun cevaplar kabul edilir.
12.Aşağıdaki ifadelerde hatalı bilgi içerenleri belirleyiniz ve doğrusunu yazınız. Doğru ifadeleri de kısaca gerekçelendiriniz.
I. Tarih, geçmişteki insan faaliyetlerini inceler. II. Volkanın fiziksel oluşumu doğrudan tarih biliminin konusudur. III. Yazının icadı tarih öncesi ile tarih devirleri ayrımında kullanılır. IV. Tarihçi geçmişi doğrudan gözlemler. V. Kronoloji olayları zaman içinde sıralamaya yardımcı olur. VI. Tarihî olaylar laboratuvarda yeniden oluşturularak aynı biçimde tekrarlanır. VII. Tarihçi neden-sonuç ilişkileri kurar.
II, IV ve VI hatalıdır. II: Fiziksel oluşum yer bilimlerinin; insanlar üzerindeki etkiler tarih araştırmasının konusu olabilir. IV: Geçmiş, kalan kanıtlarla dolaylı incelenir. VI: Tarihî olaylar aynı koşullarla tekrarlanamaz; kaynaklarla araştırılır. I insanı, III dönemlendirmeyi, V zaman bilgisini, VII olaylar arasındaki ilişkileri doğru vurgular.
13.Kazı kalıntıları ve yazıtlar, bir alanın Roma Dönemi’nde pazar yeri olduğunu göstermektedir. Osmanlı vakıf kayıtlarında aynı alanda bakırcı, kunduracı ve baharatçı dükkânları vardır. Bugün hediyelik eşya, giyim ve elektronik ürünler satılmaktadır.a) Farklı dönemlerde korunan işlev nedir?
b) Ne değişmiştir?
c) Hangi kanıtlar kullanılmıştır?
d) Bu bilgiler kesintisiz kullanımı tek başına kanıtlar mı?
a) Ticaret ve alışveriş işlevi.
b) Ürünler ve dükkân türleri.
c) Kalıntılar, yazıtlar ve vakıf kayıtları.
d) Hayır; aradaki bütün dönemler için kanıt yoktur. Yalnızca belirtilen dönemlerde benzer işlev görüldüğü söylenebilir.
14.Bir depremden sonra mahalleler taşınmış, yeni yapı kuralları oluşturulmuş ve ekonomik faaliyetler değişmiştir.Bu olayın hangi yönleri tarihin konusu olabilir? İki örnekle açıklayınız.
Mahallelerin taşınması ve yapı kurallarının oluşturulması incelenebilir. Tarih, depremin fiziksel oluşumundan çok insan yaşamını, kararlarını ve toplumsal düzeni nasıl etkilediğini araştırır.
15.Aynı savaşa katılan iki askerden cephedeki çatışmaları, sağlık birliğindeki ise yaralıların tedavisini ve ilaç yetersizliğini anlatmıştır.Farklı anlatım, birinin mutlaka yanlış bilgi verdiğini gösterir mi?
Hayır. Görevleri ve yerleri farklı olduğu için farklı yönlere tanık olmuş olabilirler. Doğruluk, başka kaynaklarla karşılaştırılarak değerlendirilmelidir.
16.Cumhuriyet’in 29 Ekim 1923’te ilan edilmesi ile sanayileşmeyle kent nüfusunun uzun yıllar artmasını olay ve olgu bakımından karşılaştırınız.
Cumhuriyet’in ilanı belirli tarihte gerçekleşen somut olaydır. Sanayileşmeye bağlı kentleşme, uzun zamana yayılan çok sayıda gelişmeyi kapsayan olgudur.
17.Bir araştırmacı, uçak icat edilmeden önceki bir yolculuğun aylar sürmesini “Neden uçak kullanmamışlar?” diye eleştirmiştir.Hata nedir ve nasıl önlenir?
Sonraki dönemin imkânını geçmişte varmış gibi düşünmek anakronizmdir. Olaylar kendi dönemlerinin bilgi, teknoloji ve ulaşım koşullarıyla değerlendirilmelidir.
18.Bir limanın önemini kaybetmesi yalnızca yeni kara yoluyla açıklanırken yeni ticaret kayıtları limanın sığlaşmasının da etkili olduğunu göstermiştir.Yeni kayıtlar bilgiyi nasıl etkiler? Önceki bilginin tamamının yanlış olduğunu gösterir mi?
Açıklamayı genişletir. Önceki nedenin mutlaka yanlış olduğunu değil, birden fazla etken bulunduğunu gösterebilir.
3. KonuTarihsel Bilginin Üretim Süreci · 10 soru
19.Ayşe, eski bir çeşmeyi araştırmıştır. İşlemleri karışık verilmiştir:
A) Kitabenin fotoğrafını çekmiş, arşiv kayıtlarına ulaşmış ve yaşlılarla görüşmüştür. B) Çeşmenin ne zaman, kim tarafından ve neden yapıldığını soran araştırma konusunu belirlemiştir. C) Tarihleri karşılaştırmış ve farklı anlatımın doğruluğunu kontrol etmiştir. D) Belgeleri okumuş, türünü ve tarihini belirlemiştir. E) Çeşmenin artan su ihtiyacını karşılamak için yapıldığı sonucuna ulaşmıştır. F) Bulgularını kaynaklı makaleye dönüştürmüştür.
a) Sıralayınız.
b) Her işlemin aşamasını yazınız.
Sıra B-A-D-C-E-F’dir. B konu/sorun belirleme; A kaynaklardan bilgi toplama; D kaynağı inceleme; C kaynağı sorgulama; E yorumlama; F kanıta dayalı ürün oluşturmadır.
20.Bir hesap, 1940’lara ait fotoğrafı “100 yıl önce şehrimiz” başlığıyla ve yaşanmamış bir olayla ilişkilendirerek paylaşmıştır. İnsanlar kaynağı kontrol etmeden yaymıştır.a) Hangi aşamalar gereği gibi yapılmamıştır?
b) Bunun ürüne etkisi nedir?
c) Dürüstlük neden önemlidir?
a) Kaynağın tarihini ve kimliğini inceleme, doğruluğunu sorgulama ve bağlamıyla yorumlama yapılmamıştır.
b) Eksiklikler kanıta dayanmayan, yanıltıcı bir ürün oluşturur.
c) Kaynakları çarpıtmamak ve bulguları dürüst aktarmak güvenilirlik için gereklidir.
21.Kaynakları belirtilen araştırma açısından birinci/ikinci elden ve tür bakımından sınıflandırınız:
Orhun Yazıtları (Göktürk tarihi); Halil İnalcık’ın Osmanlı tarihi kitabı; Çanakkale gazisiyle savaş deneyimleri üzerine sesli görüşme; Fatih’e ait kılıç (dönemin silahları); Malazgirt hakkında bugün çekilmiş araştırma belgeseli.
Orhun Yazıtları birinci elden yazılı; İnalcık kitabı ikinci elden yazılı; tanıklığa dayanan gazi görüşmesi birinci elden sözlü ve ses kayıtlı; kılıç birinci elden eşya/kalıntı; bugünkü araştırma belgeseli ikinci elden görsel-işitsel kaynaktır. Bir kaynağın türleri örtüşebilir; belgeselde kullanılan özgün dönem malzemesi ayrıca değerlendirilir.
22.Bir tarihçi a) fermanın eski yazısını okuyor, b) belge düzeni ve tuğrasından türünü belirliyor, c) hicri tarihi miladiye çeviriyor, d) sikkeleri inceliyor, e) mührün kime ait olduğunu araştırıyor.Her işlemde yararlanılan yardımcı bilim dalını yazınız.
a) Paleografi.
b) Diplomatik.
c) Kronoloji.
d) Nümismatik.
e) Sigilografi (mühür bilimi).
23.Bir tarihçi şöyle yazmıştır: “19. yüzyılda Anadolu’daki kolera salgınlarının köy hayatına etkisini araştırdım. Sağlık raporlarını, gazeteleri ve yerel anlatıları topladım. Belgelerin yazarlarını, tarihlerini ve türlerini belirledim. Gazete haberlerinin salgını küçük gösterdiğini başka kayıtlarla karşılaştırarak saptadım. Verilerden salgının nüfus azalması ve göçe etkisini yorumladım. Sonuçları kaynaklarıyla kitabımda sundum.”a) Araştırma aşamalarını birer kanıtla belirtiniz.
b) Kaynaklar karşılaştırılmasaydı sonuç nasıl etkilenebilirdi?
a) Konu belirleme: Salgının köy hayatına etkisi. Bilgi toplama: Rapor, gazete, anlatı toplama. İnceleme: Yazar, tarih ve tür belirleme. Sorgulama: Haberleri diğer kayıtlarla karşılaştırma. Yorumlama: Nüfus ve göç ilişkisi. Ürün: Kaynaklı kitap.
b) Salgının etkisi olduğundan küçük değerlendirilebilir; yorum ve ürünün güvenilirliği zayıflardı.
24.Eski köprünün kitabesiyle tanıtım broşüründe farklı tarihler vardır. Öğrenci, kitabe tarihinin onarıma ait olabileceğini düşünmüştür.Yapılış tarihini belirlemek için iki işlem öneriniz.
Kitabenin tamamından yapım mı onarım mı anlattığını belirlemeli; arşiv kayıtları ve diğer dönem belgeleriyle karşılaştırmalıdır.
25.1910’daki eğitim araştırması için 1910 öğrenci defteri, aynı yılın gazetesindeki eğitim haberi ve 2020 tarihli araştırma kitabı bulunmuştur.Kaynakları birinci/ikinci elden ayırınız. Araştırma kitabı neden yararlıdır?
Defter ve dönem gazetesi birinci; 2020 kitabı ikinci elden kaynaktır. Kitap, farklı belgeleri değerlendirebilir ve yeni kaynaklara yönlendirebilir.
26.Bir tarihçi, hükümdarı yalnızca öven eserleri kullanmış, eleştiren belgeleri incelememiştir.Tercihinin güvenilirliğe etkisini ve ne yapması gerektiğini açıklayınız.
Tek yönlü seçim eksik veya yanlı anlatı oluşturabilir. Farklı görüşleri inceleyip doğruluklarını ve yazılma amaçlarını sorgulamalıdır.
27.Öğrenci tarihî çarşının vergi kayıtlarını bulmuş, bunlardan meslekleri belirlemiş ve bulgularını kaynaklı raporda sunmuştur.a) Meslekleri belirleme ve rapor hangi aşamalardır?
b) Kaynak göstermek neden önemlidir?
a) Kayıtlardaki meslekleri belirlemek kaynağı inceleme; rapor kanıta dayalı ürün oluşturmadır.
b) Bilginin denetlenmesini ve yararlanılan çalışmaların belirtilmesini sağlar.
28.Kazıda bulunan sikkenin yazıları ve hükümdar tasviri incelenmektedir.
a) Eski paraları inceleyen bilim nedir?
b) Tek sikke, yerleşmenin o hükümdarca kurulduğunu kanıtlar mı?
a) Nümismatik.
b) Hayır; sikke ticaret veya yolculukla gelmiş olabilir. Kuruluş için farklı buluntu ve kaynaklar birlikte değerlendirilmelidir.