9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları (2026-2027)

Bu sayfada 9. sınıf coğrafya 1. dönem 1. ortak yazılı için hazırlanmış, gerçek sınav kâğıdı düzeninde bir yazılı provası bulacaksın. Sorular MEB'in 2026-2027 eğitim öğretim yılı için yayımladığı konu-soru dağılım tablosuna göre, Senaryo 1 esas alınarak hazırlandı; her öğrenme çıktısından birer soru var. Her sorunun altında tam puan alan bir cevap, puanın nasıl dağıtıldığını gösteren puan anahtarı ve öğrencilerin o soruda en çok yaptığı puan kıran hata yer alıyor. Okulun farklı bir senaryo seçtiyse sayfanın sonundaki ek sorularla eksiğini tamamlayabilir, sınavdan önceki akşam "Son gece tekrarı" bölümüyle her şeyi toparlayabilirsin.

Sınav kâğıdını PDF olarak indir

Cevap anahtarını indir (öğretmen sürümü)

Sınav künyesi

Ders	9. sınıf Coğrafya
Sınav	1. dönem 1. ortak yazılı (2026-2027)
Konular	Coğrafya biliminin konusu, önemi ve gelişimi · Haritalar · Türkiye'nin coğrafi konumu · Mekânsal bilgi teknolojileri · Hava olayları
Kapsam	COĞ.9.1.1 Konu ve bölümler · COĞ.9.1.2 Mekânsal düşünme · COĞ.9.1.3 Coğrafyanın gelişimi · COĞ.9.2.1 Harita uygulamaları · COĞ.9.2.2 Türkiye'nin konumu · COĞ.9.2.3 Mekânsal bilgi teknolojileri · COĞ.9.3.1 Hava olaylarının günlük hayata etkisi
Soru sayısı	Senaryoya göre 6, 7 ya da 8 soru (bu provada 7 soru)
Puanlama	Toplam 100 puan

Okulun hangi senaryoyu seçtiyse ona göre çalış

MEB bu yazılı için altı farklı senaryo yayımladı; okulundaki coğrafya zümresi bunlardan birini seçer. Coğrafyanın konusu, harita uygulamaları ve Türkiye'nin konumu bütün senaryolarda var. Hava olayları ise yalnızca Senaryo 1 ve 5'te soruluyor. Öğretmenine "Hangi senaryo uygulanacak?" diye sor.

Öğrenme çıktısı	S1	S2	S3	S4	S5	S6
9.1.1 Konu ve bölümler	1	2	2	1	2	1
9.1.2 Mekânsal düşünme	1	1	1	1	1	1
9.1.3 Coğrafyanın gelişimi	1	1	1	1	1	1
9.2.1 Harita uygulamaları	1	2	2	1	1	2
9.2.2 Türkiye'nin konumu	1	1	1	1	1	1
9.2.3 Mekânsal bilgi teknolojileri	1	0	1	1	1	0
9.3.1 Hava olayları	1	0	0	0	1	0
Toplam	7	7	8	6	8	6

Yazılıda puan kaybetmemek için

• Ölçek hesabında birimi çevir: Haritadaki santimetreyi ölçeğin paydasıyla çarp, sonra kilometreye çevir: 1 km = 100.000 cm. Sonucu birimiyle yaz.
• Konum türünü karıştırma: Enlem ve boylamla verilen konum mutlak (matematik) konumdur; komşular, denizler ve yollara göre anlatılan konum göreceli (özel) konumdur.
• Saat farkı formülü: İki yer arasındaki boylam farkı × 4 dakika = yerel saat farkı. Doğudaki yerin yerel saati her zaman ileridir.
• Fiziki mi, beşeri mi: Olayda insan yoksa ve doğal bir süreç anlatılıyorsa fiziki coğrafya; nüfus, yerleşme, ekonomi varsa beşeri ve ekonomik coğrafyadır.
• Mekânsal düşünme cevabı: "Nerede?" sorusuyla yetinme; "Neden orada?" ve "Bunun insana etkisi ne?" sorularını da cevapla.
• Süreyi böl: 7 soruya 40 dakika düşer; her soruya yaklaşık 5 dakika ayır, son 5 dakikada hesapları ve birimleri kontrol et.

Yazılı provası: 7 soru

Soruları gerçek sınavdaki gibi, süre tutarak çözmeye çalış. Sonra her sorunun altındaki "cevap" bölümünü açıp kendi cevabını puan anahtarıyla puanla.

1. a) Karadeniz kıyısında yağışın yıl boyunca bol olmasının nedenleri
b) Büyük şehirlere köylerden göç edilmesinin sonuçları
c) Akarsuların vadileri aşındırarak derinleştirmesi
ç) Bir ilin tarım ürünlerinin hangi limanlardan ihraç edildiği
d) Bir ormanda hangi bitki türlerinin yetiştiği

Yukarıdaki konuların her birinin coğrafyanın hangi bölümüne (fiziki coğrafya ya da beşeri ve ekonomik coğrafya) girdiğini yazınız. Fiziki coğrafyaya girenlerin hangi alt dalla, beşeri ve ekonomik coğrafyaya girenlerin hangi konu alanıyla ilgili olduğunu belirtiniz. (15 puan)

Tam puan alan cevap: a) Fiziki coğrafya · Klimatoloji (iklim bilimi)
b) Beşeri ve ekonomik coğrafya (nüfus ve göç)
c) Fiziki coğrafya · Jeomorfoloji (yer şekilleri)
ç) Beşeri ve ekonomik coğrafya (ekonomik faaliyetler, ticaret)
d) Fiziki coğrafya · Biyocoğrafya (bitki coğrafyası)

Puan anahtarı: Her doğru bölüm 1 puan (5 puan) · Fiziki coğrafya konularında her doğru alt dal 2 puan (6 puan) · Beşeri ve ekonomik coğrafya konularında her doğru konu alanı 2 puan (4 puan).

Puan kıran hata: Göç konusunu insanlar yer değiştirdiği için "fiziki" saymak. Konunun merkezinde insan ve onun faaliyetleri varsa beşeri ve ekonomik coğrafyadır.

Öğrenme çıktısı: COĞ.9.1.1

2. Bir belediye, olası bir depremden sonra halkın toplanacağı acil toplanma alanlarını belirlemek istiyor. Aday alanlardan biri dar sokaklarla çevrili, yüksek binaların arasında küçük bir otopark; diğeri ise geniş yollarla ulaşılabilen, çevresinde yüksek yapı bulunmayan bir park.

a) Belediye hangi alanı seçmelidir? Seçiminizi iki mekânsal gerekçeyle açıklayınız.
b) Bu örnekten yola çıkarak coğrafya öğrenmenin insan hayatı için önemini bir cümleyle yazınız. (15 puan)

Tam puan alan cevap: a) Park seçilmelidir. 1. Çevresinde yüksek yapı bulunmadığı için deprem sonrası yıkılabilecek binaların ya da düşebilecek parçaların zarar verme riski azdır. 2. Geniş yollarla ulaşılabildiği için insanlar alana hızlı ve güvenli şekilde ulaşır; ambulans ve yardım araçları da kolayca girebilir. (Alanın geniş olması da gerekçe olarak kabul edilir.)
b) Örnek: Coğrafya, bir yerin özelliklerini ve çevresiyle ilişkisini değerlendirmemizi sağlayarak afet gibi durumlarda can güvenliğimizi koruyan doğru kararlar almamıza yardım eder.

Puan anahtarı: a) Doğru alan 3 puan, her mekânsal gerekçe 4 puan · b) 4 puan.

Puan kıran hata: Gerekçe olarak "Park daha güzel." gibi mekânla ilgisi olmayan ifadeler yazmak. Mekânsal gerekçe; konum, çevre, ulaşım ve risk gibi yere bağlı özellikleri içerir.

Öğrenme çıktısı: COĞ.9.1.2

3. Eratosthenes · Kâşgarlı Mahmud · İdrisi · Piri Reis · Alexander von Humboldt

Aşağıdaki çalışmaları yukarıdaki kişilerle eşleştiriniz:
a) 1513'te, Amerika kıyılarını da gösteren ünlü dünya haritasını çizdi.
b) Dünya'nın çevresini hesaplamaya çalıştı; "coğrafya" terimini ilk kullananlardan biri olarak kabul edilir.
c) Divanü Lügati't-Türk'te Türklerin yaşadığı coğrafyayı gösteren bir dünya haritasına yer verdi.
ç) 12. yüzyılda Sicilya'da hazırladığı haritalar ve eseriyle Orta Çağ coğrafyasına katkı yaptı.
d) Doğal olaylar arasındaki ilişkileri gözlem ve ölçümle inceledi; modern coğrafyanın kurucularından sayılır. (15 puan)

Tam puan alan cevap: a) Piri Reis · b) Eratosthenes · c) Kâşgarlı Mahmud · ç) İdrisi · d) Alexander von Humboldt

Puan anahtarı: Her doğru eşleştirme 3 puan.

Puan kıran hata: Piri Reis ile Kâşgarlı Mahmud'u karıştırmak. Kâşgarlı Mahmud'un haritası 11. yüzyılda bir sözlüğün (Divanü Lügati't-Türk) içindedir; Piri Reis'in haritası ise 16. yüzyılda çizilmiş bir dünya haritasıdır.

Öğrenme çıktısı: COĞ.9.1.3

4. 1/500.000 ölçekli bir haritada A ve B şehirleri arasındaki kuş uçuşu uzaklık 6 cm olarak ölçülmüştür.

a) İki şehir arasındaki gerçek uzaklığı kilometre olarak hesaplayınız.
b) Aynı alan 1/100.000 ölçekli bir haritada gösterilseydi, iki şehir arasındaki uzaklık kaç cm olurdu?
c) Bu iki haritadan hangisi büyük ölçeklidir? Büyük ölçekli haritanın bir özelliğini yazınız. (15 puan)

Tam puan alan cevap: a) 6 cm × 500.000 = 3.000.000 cm. 1 km = 100.000 cm olduğundan 3.000.000 ÷ 100.000 = 30 km.
b) 3.000.000 cm ÷ 100.000 = 30 cm.
c) 1/100.000 ölçekli harita büyük ölçeklidir (paydası küçük olan). Büyük ölçekli haritada ayrıntı fazladır, küçültme oranı azdır; daha dar bir alan daha ayrıntılı gösterilir.

Puan anahtarı: a) İşlem 3 puan, sonuç ve birim 3 puan · b) 4 puan · c) Doğru harita 2 puan, özellik 3 puan.

Puan kıran hata: Büyük ölçeği paydası büyük olan sanmak. Ölçek bir kesirdir: Payda küçüldükçe kesrin değeri, yani ölçek büyür. 1/100.000, 1/500.000'den büyüktür.

Öğrenme çıktısı: COĞ.9.2.1

5. Türkiye, 36°-42° kuzey enlemleri ile 26°-45° doğu boylamları arasında yer alır. Asya ile Avrupa'yı birbirine bağlar; Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan boğazlara sahiptir.

a) Metinde Türkiye'nin mutlak (matematik) konumunu ve göreceli (özel) konumunu anlatan bölümleri ayırarak yazınız.
b) Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki yerel saat farkını hesaplayınız. Güneş'in önce hangi uçta doğduğunu belirtiniz.
c) Türkiye'nin göreceli konumunun ülkemize bir etkisini yazınız. (15 puan)

Tam puan alan cevap: a) Mutlak konum: "36°-42° kuzey enlemleri ile 26°-45° doğu boylamları arasında" · Göreceli konum: "Asya ile Avrupa'yı birbirine bağlar; boğazlara sahiptir."
b) Boylam farkı 45 − 26 = 19°. 19 × 4 dakika = 76 dakika (1 saat 16 dakika). Dünya batıdan doğuya döndüğü için Güneş önce en doğuda doğar.
c) Asya ile Avrupa arasında köprü olması ve boğazlara sahip olması Türkiye'yi önemli bir ticaret ve ulaşım güzergâhı yapar; ülkenin jeopolitik önemini artırır. (Kültürlerin buluşma noktası olması da kabul edilir.)

Puan anahtarı: a) Her konum türü 3 puan · b) İşlem ve sonuç 4 puan, yön 2 puan · c) 3 puan.

Puan kıran hata: Boylam farkını 15 ile çarpmak ya da Güneş'in önce batıda doğduğunu yazmak. Her 1° boylam farkı 4 dakikalık saat farkı demektir ve doğudaki yerler Güneş'i önce görür.

Öğrenme çıktısı: COĞ.9.2.2

6. Bir ambulans ekibi, telefondaki harita uygulamasıyla kaza yerine en kısa yoldan ulaşıyor. Uygulama; uydu sinyalleri, sunuculardaki yol ve trafik verileri, bu verileri işleyen programlar ve onu kullanan sürücü sayesinde çalışıyor.

Bu örnekteki mekânsal bilgi teknolojisinin bileşenlerinden dördünü örnekteki karşılıklarıyla birlikte yazınız. (10 puan)

Tam puan alan cevap: Donanım: Telefon, uydular ve sunucular · Yazılım: Verileri işleyen harita uygulaması ve programlar · Veri: Yol, konum ve trafik verileri · İnsan (kullanıcı): Uygulamayı kullanan sürücü ve sistemi hazırlayan uzmanlar. (Yöntem bileşeni de kabul edilir: verilerin toplanması ve en kısa yolun hesaplanma biçimi.)

Puan anahtarı: Her bileşen ve örnekteki doğru karşılığı 2,5 puan.

Puan kıran hata: Bileşenleri yalnızca saymak. Soru, her bileşenin örnekteki karşılığını da ister.

Öğrenme çıktısı: COĞ.9.2.3

7. Bir öğrenci sabah şu gözlemleri not ediyor: Hava çok sıcak ve bunaltıcı, nem yüksek. Öğleye doğru gökyüzünde dikey olarak büyüyen, kara renkli, yoğun bulutlar oluşuyor. Rüzgârın hızı artmaya başlıyor.

a) Bu gözlemlere dayanarak öğleden sonraki hava için bir tahminde bulununuz.
b) Tahmininizdeki hava olayının günlük hayata iki etkisini yazınız.
c) "Bugün hava çok yağışlı" ile "Karadeniz kıyıları çok yağışlıdır" ifadelerinden hangisinin hava durumu, hangisinin iklim olduğunu gerekçesiyle belirtiniz. (15 puan)

Tam puan alan cevap: a) Sıcak ve nemli hava yükseliyor, dikey gelişen kara bulutlar oluşuyor; öğleden sonra sağanak yağış, gök gürültülü fırtına beklenir (dolu da görülebilir).
b) Örnek: Ani sel ve su baskınları yaşanabilir; trafikte kazalar ve gecikmeler artar; dolu tarım ürünlerine zarar verebilir; açık hava etkinlikleri iptal edilir (herhangi ikisi).
c) "Bugün hava çok yağışlı" hava durumudur, çünkü kısa süreli ve dar bir zamanı anlatır. "Karadeniz kıyıları çok yağışlıdır" iklimdir, çünkü uzun yıllar boyunca geniş bir alanda görülen ortalama durumu anlatır.

Puan anahtarı: a) Gözleme dayalı doğru tahmin 5 puan · b) Her etki 2 puan · c) Her doğru sınıflandırma ve gerekçe 3 puan.

Puan kıran hata: Hava durumu ile iklimi karıştırmak. Hava durumu kısa süreli (saatler, günler), iklim ise uzun yılların ortalamasıdır.

Öğrenme çıktısı: COĞ.9.3.1

Kendini puanla

Puan anahtarına göre 85 ve üzeri aldıysan hazırsın. 70-84 arasındaysan puan kıran hataları bir kez daha oku. 70'in altındaysan "Son gece tekrarı" bölümündeki tabloları gözden geçir, sonra ek soruları çöz.

Ek sorular: Okulun farklı bir senaryo seçtiyse

Senaryo 2, 3 ve 5'te coğrafyanın konusu ve bölümlerinden, Senaryo 2, 3 ve 6'da harita uygulamalarından ikişer soru gelir. Aşağıdaki ek sorular bu fazladan soruları karşılaman için hazırlandı.

E1. Coğrafyanın konusunu bir cümleyle tanımlayınız. Bölgesel coğrafyanın diğer bölümlerden farkını açıklayınız. (COĞ.9.1.1)

Tam puan alan cevap: Coğrafya, insan ile doğal çevre arasındaki karşılıklı etkileşimi mekân üzerinden inceleyen bilimdir. Bölgesel coğrafya, belirli bir bölgenin fiziki ve beşeri özelliklerini birlikte ele alarak o bölgeyi bir bütün olarak inceler.

Puan anahtarı: Tanım ve bölgesel coğrafyanın bütüncül yaklaşımı ayrı ayrı puanlanır.

Puan kıran hata: Coğrafyayı yalnızca "yer şekillerini inceleyen bilim" diye tanımlamak. İnsan unsurunu unutmak tanımı eksik bırakır.

E2. Bir haritada bulunması gereken temel unsurlardan dördünü yazınız ve birinin ne işe yaradığını açıklayınız. (COĞ.9.2.1)

Tam puan alan cevap: Başlık, ölçek, lejant (açıklama), yön oku, koordinat sistemi (enlem ve boylamlar). Örnek: Lejant, haritada kullanılan renk ve işaretlerin neyi gösterdiğini açıklar.

Puan anahtarı: Her unsur ve açıklama ayrı ayrı puanlanır.

Puan kıran hata: Lejant ile başlığı karıştırmak. Başlık haritanın konusunu, lejant ise işaretlerin anlamını gösterir.

E3. 1/250.000 ölçekli bir haritada 4 cm ile gösterilen bir yolun gerçek uzunluğu kaç km'dir? (COĞ.9.2.1)

Tam puan alan cevap: 4 × 250.000 = 1.000.000 cm. 1.000.000 ÷ 100.000 = 10 km.

Puan anahtarı: İşlem ve birim çevirisi ayrı ayrı puanlanır.

Puan kıran hata: Santimetreyi kilometreye çevirmeyi unutup sonucu 1.000.000 olarak bırakmak.

Son gece tekrarı

Sınavdan önceki akşam bu bölümü okuman yeterli.

Coğrafyanın gelişimine katkı yapanlar

1. MÖ 3. yüzyıl · EratosthenesDünya'nın çevresini hesapladı; "coğrafya" terimini kullananların ilklerinden.
2. 11. yüzyıl · Kâşgarlı MahmudDivanü Lügati't-Türk'te Türk dünyasını gösteren haritayı çizdi.
3. 12. yüzyıl · İdrisiSicilya'da hazırladığı haritalarla Orta Çağ coğrafyasına katkı yaptı.
4. 1513 · Piri ReisAmerika kıyılarını da gösteren dünya haritasını çizdi.
5. 17. yüzyıl · Kâtip Çelebi ve Evliya ÇelebiCihannüma ve Seyahatname ile Osmanlı coğrafya birikimine katkı yaptılar.
6. 19. yüzyıl · Humboldt ve RitterModern coğrafyanın kurucuları sayılır.

Bilmen gereken 3 hesap

1. Gerçek uzunluk = harita uzunluğu × ölçek paydası (sonra cm'yi km'ye çevir: ÷ 100.000)
2. Yerel saat farkı = boylam farkı × 4 dakika (doğudaki yer ileride)
3. Türkiye: 36°-42° K enlemleri, 26°-45° D boylamları, en doğu ile en batı arasında 76 dakika

10 kritik kavram

Kavram	Tek cümlede
Fiziki coğrafya	Doğal çevreyi (iklim, yer şekilleri, sular, bitkiler) inceler.
Beşeri ve ekonomik coğrafya	Nüfus, yerleşme ve ekonomik faaliyetleri inceler.
Mekânsal düşünme	Bir olayı "nerede, neden orada, etkisi ne" sorularıyla değerlendirmek
Ölçek	Haritadaki uzunluk ile gerçek uzunluk arasındaki oran
Büyük ölçek	Paydası küçük, ayrıntısı fazla harita ölçeği
Mutlak konum	Enlem ve boylamla belirtilen konum
Göreceli konum	Bir yerin çevresine (komşu, deniz, yol) göre konumu
CBS bileşenleri	Donanım, yazılım, veri, insan, yöntem
Hava durumu	Kısa süreli atmosfer koşulları
İklim	Geniş bir alanda uzun yılların ortalama hava koşulları

En çok sorulan 5 konu

1. Ölçek hesabı ve büyük-küçük ölçek · 2. Türkiye'nin mutlak ve göreceli konumu, yerel saat farkı · 3. Konuları coğrafyanın bölümleriyle eşleştirme · 4. Coğrafyacılar ve eserleri · 5. Hava durumu ile iklim farkı.

Diğer provalar

9. sınıfın bütün derslerinin yazılı provalarına Sınavlara Hazırlık sayfasından ulaşabilirsin.

Aklında kalsın

Coğrafya yazılısında hesap sorularında birimi, yorum sorularında "neden orada?" sorusunun cevabını yaz; puanın yarısı bu ayrıntılardadır.