Osmanlı İmparatorluğu’nun Yükselme Dönemi (ÖZET)

 

Osmanlı İmparatorluğu’nun Yükselme Dönemi

Osmanlı İmparatorluğu’nun tarihi boyunca en parlak dönemlerinden biri olan Yükselme Dönemi, II. Mehmet’in (Fatih Sultan Mehmet) 1453 yılında İstanbul’u fethetmesiyle başlamıştır. Bu büyük başarı, Avrupa’da Konstantinopolis olarak bilinen İstanbul’un Osmanlıların kontrolüne geçmesi ve 1100 yıllık Bizans İmparatorluğu’nun sona ermesi anlamına geliyordu. Bu olay, Osmanlıların bir imparatorluk haline gelmesini sağlamış ve genişlemelerini hızlandırmıştır. Yükselme Dönemi, yaklaşık bir buçuk asır sürmüş ve bu süre zarfında Osmanlı tahtında birçok güçlü padişah hüküm sürmüştür.

Fatih Sultan Mehmet’in 32 yıllık hükümdarlığı, Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlar ve Anadolu’daki genişlemesi ile tanınır. Balkanlarda Eflak, Boğdan, Bosna, Arnavutluk ve Belgrad dışındaki Sırp toprakları fethedilmiş, Mora Yarımadası ve Ege Denizi’ndeki bazı küçük adalar Osmanlı egemenliği altına alınmıştır. Anadolu’da ise Amasra, Trabzon ve Kırım’ın fethiyle Osmanlılar Karadeniz’in en güçlü devleti haline gelmiştir. Fatih döneminde merkeziyetçiliğin artırılması adına kardeş katli yasallaşmış ve müsadere uygulanmaya başlanmıştır. Ayrıca devşirme kökenli devlet adamları sadrazamlık makamına atanarak, Sadrazamların yetkileri artırılmıştır.

II. Beyazıt döneminde Osmanlı İmparatorluğu, Cem Sultan ve Şahkulu Ayaklanmaları gibi iç sorunlarla meşgul olmuştur. Ancak bu dönemde İspanya’da mahsur kalan Müslüman Araplar ve Yahudiler kurtarılmıştır. Fetihlerin durduğu bu dönemin ardından, Yavuz Sultan Selim’in hükümdarlığı Osmanlıların sınırlarını genişletmeye devam ettiği bir dönem olmuştur. Yavuz Sultan Selim, Çaldıran Seferi ile Şii Safevi Devleti’ni mağlup etmiş ve Dulkadiroğulları ile Ramazanoğulları beyliklerini Osmanlı topraklarına katmıştır. Ayrıca Mısır Seferi ile Suriye, Lübnan, Filistin, Mısır, Mekke ve Medine’yi Osmanlı egemenliği altına alarak, Osmanlıların ilk kez Kuzey Afrika’ya kadar yayılmasını sağlamıştır.

Kanuni Sultan Süleyman dönemi, Osmanlı İmparatorluğu’nun en parlak dönemi olarak kabul edilir. Kanuni, Batı’da Avusturya ve Doğu’da Safeviler ile mücadele etmiş, Belgrad ve Macaristan topraklarını fethetmiş ve Viyana’yı kuşatmıştır. Rodos Adası’nı fethederek Akdeniz’deki gücünü artıran Osmanlılar, Papa öncülüğündeki Haçlı ittifakına karşı da başarılı savaşlar vermiştir. Kuzey Afrika’daki Trablusgarp (Libya) ve Cezayir topraklarını Osmanlı topraklarına katan Kanuni, Akdeniz’deki ticareti canlandırmak amacıyla Fransızlara kapitülasyonlar vermiştir. Kanuni döneminde ayrıca Hindistan üzerine seferler düzenlenmiş, ancak istenen sonuçlar elde edilememiştir.

II. Selim döneminde Kıbrıs Adası fethedilmiş, ancak İnebahtı Deniz Savaşı’nda Haçlı ittifakına karşı ağır bir yenilgi alınmıştır. III. Murat döneminde ise Safevilerle mücadele edilmiş ve Osmanlıların doğudaki sınırlarını genişleten Ferhat Paşa Antlaşması imzalanmıştır. Ayrıca bu dönemde Osmanlıların ilk rasathanesi kurulmuş, ancak daha sonra yıkılmıştır. Fas toprakları da bu dönemde Osmanlı topraklarına katılmıştır.

Sonuç

Osmanlı İmparatorluğu’nun Yükselme Dönemi, imparatorluğun topraklarını Balkanlar, Anadolu, Ortadoğu ve Kuzey Afrika’ya kadar genişletmesini sağlamıştır. Bu dönemde Osmanlılar, Akdeniz ve Karadeniz’in en güçlü devleti haline gelmiş ve üç kıtaya yayılan bir imparatorluk olmuştur. Ancak III. Murat’ın 1595’te hayatını kaybetmesiyle Yükselme Dönemi sona ermiş ve Duraklama Dönemi başlamıştır. Bazı kaynaklar ise Sadrazam Sokollu Mehmet Paşa’nın 1579’da suikast sonucu öldürülmesiyle Yükselme Dönemi’nin sona erdiğini ve Duraklama Dönemi’nin başladığını belirtmektedir. Her iki durumda da Osmanlı İmparatorluğu’nun Yükselme Dönemi, imparatorluğun en güçlü ve en parlak dönemi olarak tarihteki yerini almıştır. 

1. İstanbul’un Fethi (1453): Bizans İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul’un Fatih Sultan Mehmet tarafından 29 Mayıs 1453'te fethedilmesi. Bu olay, Ortaçağ'ı kapatıp Yeniçağ'ı başlatmıştır.
2. Amasra’nın Fethi (1459): Batı Karadeniz kıyısındaki Amasra'nın, Cenevizlilerin kolonisi iken Fatih Sultan Mehmet tarafından alınması.
3. Mora'nın Fethi (1460): Günümüzde Yunanistan'ın güneyinde bulunan yarımadanın, Fatih Sultan Mehmet döneminde Osmanlı egemenliğine girmesi.
4. Candaroğulları Beyliği (1461): Sinop ve Kastamonu civarında hüküm süren beylik, Fatih Sultan Mehmet tarafından sona erdirilmiştir.
5. Trabzon'un Fethi (1461): Fatih Sultan Mehmet tarafından Pontus Rum İmparatorluğu'nun yıkılarak Trabzon’un Osmanlı topraklarına katılması.
6. Karamanoğulları Beyliği (1468): Konya ve çevresinde hüküm süren beylik, Fatih Sultan Mehmet döneminde Osmanlı egemenliği altına alınmıştır.
7. Otlukbeli Savaşı (1473): Fatih Sultan Mehmet ile Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan arasında yapılan savaş, Osmanlı zaferiyle sonuçlanmış ve Akkoyunlu Devleti dağılma sürecine girmiştir.
8. Kırım’ın Alınması (1475): Kırım Hanlığı'nın, Gedik Ahmet Paşa komutasındaki Osmanlı donanması tarafından fethedilmesi.
9. Arnavutluk’un Fethi (1479): Arnavutluk topraklarının, Fatih Sultan Mehmet döneminde Osmanlı egemenliği altına girmesi.
10. II. Beyazıt’ın Tahta Çıkması (1481): II. Beyazıt, Osmanlı tahtına çıkmadan önce 27 yıl Amasya sancağında valilik yapmıştır.
11. Cem Sultan İsyanı (1481-1495): II. Beyazıt'ın kardeşi Cem Sultan’ın Osmanlı tahtı için yaptığı, fakat başarısız olan ve Cem Sultan’ın İtalya'da hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan isyan.
12. Müslümanların ve Yahudilerin Kurtarılması (1492): İspanya'da Hristiyan baskısından kaçan Müslüman Araplar ve Yahudilerin Osmanlı donanması tarafından kurtarılması.
13. Şahkulu Ayaklanması (1511): Şah İsmail taraftarlarının Anadolu’da çıkardığı isyan, Sadrazam Ali Paşa tarafından bastırılmıştır.
14. Yavuz Sultan Selim’in Tahta Çıkması (1512): Osmanlı tahtına çıkmadan önce Trabzon sancağında 24 yıl valilik yapmıştır.
15. Çaldıran Seferi (1514): Yavuz Sultan Selim’in Safevi Devleti üzerine düzenlediği sefer, Anadolu’daki Şii etkinliğini azaltmıştır.
16. Mercidabık Savaşı (1516): Osmanlılar ile Memluklular arasında yapılan savaş, Osmanlı zaferiyle sonuçlanmış ve Suriye, Lübnan, Ürdün ve Kudüs Osmanlı kontrolüne girmiştir.
17. Celali Ayaklanmaları (1519): Anadolu’daki asayişin bozulmasına neden olan ve Osmanlı dönemindeki sosyal çalkantıları ifade eder.
18. I. Viyana Kuşatması (1529): Kanuni Sultan Süleyman döneminde Viyana’nın kuşatılması fakat ele geçirilememesi.
19. 1533 İstanbul Antlaşması: Osmanlı Sadrazamı Pargalı İbrahim Paşa ve Avusturya Arşidüklüğü arasında yapılan antlaşma.
20. Preveze Deniz Savaşı (1538): Osmanlı donanmasının, Barbaros Hayreddin Paşa komutasında Haçlı ittifak donanmasına karşı kazandığı zafer.
21. Hint Deniz Seferleri: Kanuni Sultan Süleyman’ın emriyle Hint Okyanusu üzerine düzenlenen ancak başarılı olmayan seferler.