9. Sınıf Tarih 2. Ünite 1. Konu Özeti: Tarım Devrimi'nin Eski Çağ'a Etkileri
Bu yazıda 9. sınıf tarih 2. ünite “Eski Çağ Medeniyetleri” ünitesinin ilk konusu olan Tarım Devrimi'nin Eski Çağ'a Etkileri konusunu özetliyoruz. Avcı-toplayıcılıktan üreticiliğe geçişi, tarih öncesi çağları, Tarım Devrimi'nin yaşandığı havzaları ve artı üründen devlete uzanan süreci örneklerle öğreneceksin. Ünitenin tamamını PDF olarak da indirebilirsin.
Avcı-toplayıcılıktan üreticiliğe
İlk insanlar yiyeceklerini avlanarak ve doğada hazır bulduklarını toplayarak elde ediyordu. Bu yüzden av hayvanlarının ve bitkilerin peşinden sürekli yer değiştiriyorlardı. Zamanla ekilen tohumun yeniden ürün verdiğini fark ettiler ve bazı hayvanları yanlarında tutmayı öğrendiler. Doğanın sunduğunu tüketen insan, artık kendi yiyeceğini üreten insana dönüştü. Bu uzun sürece Tarım Devrimi ya da Neolitik Devrim denir.
Tarım, insanı bir yere bağladı. Tohumu eken kişi ürünün büyümesini, sulanmasını ve hasadını beklemek zorundaydı. Böylece kalıcı yerleşmeler kuruldu.
Evcilleştirme: Yabani bitki ve hayvanların insan ihtiyaçlarına göre seçilmesi, çoğaltılması ve denetim altına alınmasıdır. Tarım ve hayvancılığın temelidir.
Tarih öncesi çağlar
Tarih öncesi çağlar, insanların kullandığı araç gereçlere ve geçim biçimlerine göre sınıflandırılır. Bu çağlar her bölgede aynı anda yaşanmamıştır; coğrafya ve çevre koşulları gelişmenin hızını belirlemiştir.
| Çağ | Başlıca özellikler | Anadolu'daki merkezler |
|---|---|---|
| Paleolitik (Eski Taş) | Avcılık ve toplayıcılık, mağaralarda yaşam, kaba taş aletler, ateşin kullanılması, mağara resimleri | Karain, Yarımburgaz, Öküzini |
| Mezolitik (Orta Taş) | Geçiş dönemi, küçük ve işlevsel taş aletler (mikrolit), köpeğin evcilleştirilmesi | Beldibi, Baradız |
| Neolitik (Yeni Taş) | Tarım ve hayvancılık, yerleşik hayat, çanak çömlek, artı ürün, iş bölümü | Çatalhöyük, Çayönü, Hacılar, Göbeklitepe |
| Maden Çağları | Bakır, tunç ve demirin işlenmesi; ticaretin gelişmesi; yazının icadı | Alacahöyük, Troya, Kültepe |
Tunç, bakır ile kalayın karıştırılmasıyla elde edilen alaşımdır. Bakırdan daha sert olduğu için araç ve silah yapımında yaygınlaşmıştır. Daha dayanıklı demirin işlenmesi ise askerî ve ekonomik hayatı büyük ölçüde değiştirmiştir.
Tarım Devrimi'nin gerçekleştiği havzalar
Tarım tek bir yerden dünyaya yayılmamıştır. Birbirinden uzak üç bölgede, farklı zamanlarda ve birbirinden bağımsız olarak ortaya çıkmıştır. Bu bölgelerin ortak özelliği bol su, verimli toprak ve evcilleştirilmeye uygun bitkilerdir.
| Havza | Ürün | Açıklama |
|---|---|---|
| Mezopotamya | Buğday | Fırat ile Dicle arasında, MÖ 10.000 civarında yabani buğday evcilleştirildi. Kurak yazlar sulama kanallarını zorunlu kıldı. |
| Güneydoğu Asya | Pirinç | Sarı Irmak ve Gök Irmak çevresinde, muson yağmurlarının beslediği ovalarda MÖ 8000 civarında pirinç evcilleştirildi. |
| Orta Amerika | Mısır | MÖ 7000 dolaylarında teosinte adlı yabani bitkiden mısır geliştirildi. |
Her toplumun kendi çevresinde en uygun bitkiyi evcilleştirmesi, benzer ihtiyaçlara farklı coğrafyalarda farklı çözümler üretildiğini gösterir.
Yerleşik hayat ve Çatalhöyük
Tarım yapan topluluklar tarlalarının yakınında kalıcı köyler kurdu. Nüfus arttıkça ve üretim büyüdükçe köyler kasabalara, kasabalar kentlere dönüştü. Ev, depo ve savunma yapılarına ihtiyaç arttı.
Konya'daki Çatalhöyük, Neolitik yerleşik hayatın en önemli örneklerinden biridir. Birbirine bitişik evleri, depolama alanları, çanak çömlekleri ve duvar resimleri; tarım ve hayvancılıkla geçinen bir topluluğun hem ekonomik hem kültürel yaşamını gözler önüne serer.
Artı ürün, iş bölümü ve devletin doğuşu
Tarım sayesinde ihtiyaçtan fazla ürün elde edilmeye başlandı. Buna artı ürün denir. Artı ürün, toplumun yapısını zincirleme biçimde değiştirdi:
- Tarım ve yerleşik hayatİnsanlar üretmeye ve bir yerde kalmaya başladı.
- Artı ürünİhtiyaçtan fazla ürün depolanmaya başlandı.
- İş bölümü ve ticaretHerkesin yiyecek üretmesi gerekmedi; zanaatkâr, tüccar, asker, din adamı ve yönetici gibi meslekler doğdu. Fazla ürün takas edildi.
- Mülkiyet ve sınıflaşmaToprak ve ürün sahipliği toplumda zengin-yoksul ayrımını ortaya çıkardı.
- Yazı ve devletÜrünleri kaydetme, vergi toplama ve düzeni koruma ihtiyacı yazıyı ve devlet örgütlenmesini doğurdu.
Yazının icadı ile Tarım Devrimi arasında doğrudan bağ vardır: Artı ürünün depolanması, vergilendirilmesi ve dağıtılması kayıt tutmayı gerektirmiş, yazı bu ihtiyaçtan doğmuştur.
Kendini dene
Soruları önce kendin cevaplamaya çalış, sonra cevabını kontrol et.
Tarımın yerleşik hayatı zorunlu hâle getirmesinin nedenini açıklayınız.
Ekinin ekilmesi, sulanması, korunması ve hasadı aynı toprakta uzun süre kalmayı gerektirir. Bu yüzden topluluklar tarlalarının yanında kalıcı yerleşmeler kurdu.
Mezolitik Çağ'ı Paleolitik Çağ'dan ayıran iki özellik yazınız.
Aletler küçülüp işlevselleşti (mikrolit) ve köpek evcilleştirildi.
Tarım Devrimi'nin gerçekleştiği üç havzayı ve bu havzalarda evcilleştirilen ürünleri yazınız.
Mezopotamya: buğday; Güneydoğu Asya: pirinç; Orta Amerika: mısır.
Çatalhöyük'ün Neolitik bir yerleşim olduğunu gösteren iki kanıt yazınız.
Tarım ve hayvancılığa dayalı üretim; bitişik ve kalıcı evler. Depolama alanları ve çanak çömlekler de yerleşik hayatı gösterir.
Artı ürünün toplumsal iş bölümüne etkisini açıklayınız.
Herkesin yiyecek üretme zorunluluğu azaldı; zanaatkâr, tüccar, asker, din adamı ve yönetici gibi meslekler ortaya çıktı.
Yazının icadını Tarım Devrimi ile ilişkilendiriniz.
Artı ürünün depolanması, vergilendirilmesi ve dağıtılması kayıt tutmayı gerektirdi; yazı bu ihtiyaçtan doğdu.
Tarım, insanı bir yere bağladı; artı ürün iş bölümünü, iş bölümü ticareti, kayıt ihtiyacı yazıyı, düzen ihtiyacı da devleti doğurdu.