9. Sınıf Tarih 1. Ünite 4. Konu Özeti: Tarih Araştırma ve Yazımında Dijitalleşme
Bu yazıda 9. sınıf tarih 1. ünite “Geçmişin İnşa Sürecinde Tarih” ünitesinin dördüncü konusu olan Tarih Araştırma ve Yazımında Dijitalleşme konusunu anlatıyoruz. Dijitalleşme öncesi ve sonrasını karşılaştıracak; dijital kaynak türlerini, büyük veri, uzak okuma ve yapay zekânın tarihçiye katkılarını ve dijital tarihin risklerini öğreneceksin. Ünitenin tamamını PDF olarak da indirebilirsin.
Bir bakışta: Dijitalleşmenin kronolojisi
Dijital tarih, birkaç on yıl içinde ortaya çıkmış genç bir alandır. Aşağıdaki şerit bu sürecin ana basamaklarını gösterir.
- 1940'larİlk elektronik bilgisayarların geliştirilmesi.
- 1969İnternetin öncüsü sayılan ARPANET'in kurulması.
- 1989World Wide Web'in (www) geliştirilmesi.
- 1990'larİnternetin yaygınlaşması ve akademik bilgiye erişimin hızlanması.
- 2000'lerArşiv ve kütüphanelerin belgelerini yoğun biçimde sayısallaştırması.
- 2010'larBüyük veri ve ağ analizi projelerinin çoğalması.
- 2020'lerYapay zekâ araçlarının tarih araştırmalarında kullanılmaya başlanması.
Dijitalleşme öncesi ve sonrası
Arka plan
Bir önceki konuda tarihçinin altı aşamalı çalışma yöntemini gördük. Dijital teknolojiler bu yöntemin kendisini değil, kullanılan araçları değiştirdi. Dijitalleşmeden önce bir tarihçi belgeyi görmek için arşivin bulunduğu şehre gider, belgeleri tek tek okuyup elle not alır ve notlarını kâğıt fişlerde saklardı. Bir araştırma bu yüzden yıllar sürebilirdi.
Açıklama
Dijital teknolojiler tarihçinin çalışma biçimini kökten değiştirdi. Aradaki farkı en iyi bir karşılaştırmayla görebiliriz:
| Dijitalleşme öncesi | Dijital dönem | |
|---|---|---|
| Kaynağa erişim | Belgeyi görmek için arşive gitmek gerekir. | Pek çok belgeye çevrim içi erişilebilir. |
| Veri miktarı | Sınırlı sayıda belge tek tek okunur. | Binlerce belge bilgisayar desteğiyle incelenebilir. |
| Çalışma biçimi | Çoğunlukla bireysel çalışılır. | Farklı ülkelerden araştırmacılar birlikte çalışabilir. |
| Sunum | Kitap ve makale. | Harita, grafik, veri tabanı, web sitesi, hiper metin. |
1990'lardan itibaren internetin yaygınlaşması akademik bilgiye erişimi hızlandırdı ve kaynakların dijital kopyalarının geniş kitlelere ulaşmasını sağladı. Böylece tarih araştırması büyük ölçüde mekân sınırından kurtuldu.
Türkiye'de de arşivler ve kütüphaneler belgelerini çevrim içi erişime açmaktadır. Devlet Arşivleri Başkanlığının çevrim içi kataloğu ve Millî Kütüphane'nin dijital koleksiyonları sayesinde araştırmacılar pek çok belgeye bulundukları yerden ulaşabilmektedir.
“Dijitalleşme tarih araştırmasını nasıl değiştirmiştir?” sorusunda cevabını erişim, veri miktarı, çalışma biçimi ve sunum başlıklarında karşılaştırarak yaz.
Sonuç ve önemi
Dijitalleşmenin kısa vadeli sonucu hız ve erişimdir: Aylar süren kaynak toplama işi günlere inmiştir. Uzun vadeli sonucu ise tarihçinin sorabildiği soruların değişmesidir: Tek bir araştırmacı artık binlerce belgedeki genel eğilimi inceleyebilir. Değişmeyen ise yöntemdir; kaynağı sorgulama ve yorumlama sorumluluğu aynen sürmektedir. Dijitalleşme ayrıca yeni kaynak türleri ortaya çıkarmıştır.
- Nasıl sorulur: Dijitalleşme öncesi ile sonrasını karşılaştırman ya da verilen bir durumun hangi döneme ait olduğunu belirlemen istenir.
- Beklenen cevap: Dört başlığı kullan: erişim, veri miktarı, çalışma biçimi, sunum. Her başlıkta önceki ve sonraki durumu birer cümleyle yaz.
- Çeldirici: “Dijitalleşme kaynak eleştirisini gereksiz kılmıştır.” ifadesi yanlıştır. “Bütün belgeler dijital ortama aktarılmıştır.” ifadesi de yanlıştır; pek çok belge hâlâ yalnızca arşivde incelenebilir.
- Karıştırma: Değişen araçlardır; değişmeyen tarihçinin yöntemi ve sorumluluğudur.
- Türkiye örneği: Devlet Arşivleri Başkanlığının çevrim içi kataloğu ve Millî Kütüphane'nin dijital koleksiyonları, kaynaklara bulunulan yerden erişilmesinin örnekleridir.
- Kronoloji sorusu: İnternetin yaygınlaşması 1990'larda, arşivlerin yoğun biçimde sayısallaştırılması 2000'lerde, yapay zekânın tarih araştırmalarında kullanılması 2020'lerde öne çıkmıştır.
Dijital kaynak türleri
Arka plan
Üçüncü konuda kaynakları sözlü, yazılı, sesli ve görüntülü kaynaklar ile eşya ve kalıntılar olarak sınıflandırmıştık. Dijital dönem bu sınıflandırmaya yeni bir soru ekledi: Kaynak baştan beri mi dijitaldi, yoksa sonradan mı dijital ortama aktarıldı?
Açıklama
| Tür | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Sonradan dijitalleştirilmiş | Önce fiziksel olarak var olan, sonra taranarak bilgisayar ortamına aktarılan kaynak. | Eski bir gazetenin taranmış PDF'i |
| Doğuştan dijital | İlk andan itibaren dijital ortamda oluşturulan kaynak. | E-posta, web sayfası, dijital ses kaydı |
Fiziksel bir belgenin dijital formata dönüştürülmesine sayısallaştırma denir. Ancak dijital tarih yalnızca belge taramak değildir; belgelerin etiketlenmesi, sınıflandırılması, bilgisayarın okuyabileceği hâle getirilmesi ve analiz edilmesi de bu sürecin parçasıdır.
Birkaç örneği sınıflandıralım:
| Kaynak | Türü |
|---|---|
| Taranarak bilgisayara aktarılmış bir Osmanlı fermanı | Sonradan dijitalleştirilmiş |
| Eski bir aile fotoğrafının taranmış kopyası | Sonradan dijitalleştirilmiş |
| Akıllı telefonla çekilmiş bir fotoğraf | Doğuştan dijital |
| Bir sosyal medya paylaşımı | Doğuştan dijital |
| Bir kurumun web sitesindeki duyuru | Doğuştan dijital |
Taranmış bir belge yalnızca bir görüntüdür; bilgisayar içindeki kelimeleri tanımaz. Optik karakter tanıma (OCR) teknolojisi bu görüntüyü aranabilir metne dönüştürür. Böylece binlerce sayfalık bir arşivde tek bir kelime saniyeler içinde aranabilir.
Doğuştan dijital kaynakların önemli bir sorunu kalıcılıktır. Web sayfaları silinebilir, dosya biçimleri eskiyebilir, cihazlar bozulabilir. Bu yüzden dijital kaynakların arşivlenmesi ayrı bir çalışma alanı hâline gelmiştir.
Sonuç ve önemi
Bu ayrımın sonucu, kaynak eleştirisinde sorulacak soruların değişmesidir. Sonradan dijitalleştirilmiş bir kaynakta “Tarama aslına uygun mu, eksik sayfa var mı?” diye sorulur. Doğuştan dijital bir kaynakta ise “Kim, ne zaman oluşturdu; sonradan değiştirildi mi?” sorusu öne çıkar. Geleceğin tarihçileri bugünü büyük ölçüde doğuştan dijital kaynaklardan yazacaktır.
- Nasıl sorulur: Kaynak örnekleri verilir ve türlerine göre sınıflandırman istenir.
- Beklenen cevap: Kaynağın ilk hâline bak: Önce kâğıt, film ya da nesne olarak var olduysa sonradan dijitalleştirilmiştir; ilk andan itibaren dijital ortamda oluştuysa doğuştan dijitaldir.
- Çeldirici: Bir dosyanın PDF olması türünü belirlemez. Taranmış eski bir gazetenin PDF'i sonradan dijitalleştirilmiş, bilgisayarda yazılıp kaydedilmiş bir raporun PDF'i ise doğuştan dijitaldir.
- Karıştırma: Sayısallaştırma yalnızca belgeyi dijital ortama aktarmaktır. Dijital tarih ise belgelerin düzenlenmesini, analizini ve yorumlanmasını da kapsar.
- OCR sorusu: Taranmış bir belge yalnızca bir görüntüdür. Optik karakter tanıma (OCR) bu görüntüyü aranabilir metne dönüştürür.
- Kalıcılık sorusu: Doğuştan dijital kaynakların en büyük sorunu kalıcılıktır: Web sayfaları silinebilir, dosya biçimleri eskiyebilir, cihazlar bozulabilir.
Büyük veri, uzak okuma ve yapay zekâ
Arka plan
Sayısallaştırma ilerledikçe yeni bir sorun ortaya çıktı: Erişilebilen belge sayısı, bir insanın ömrü boyunca okuyabileceğinden çok daha fazla. Yüz yıllık bir gazete arşivi yüz binlerce sayfa tutar. Tarihçinin bu kadar veriyle baş edebilmesi için yeni yöntemlere ihtiyacı vardır.
Açıklama
Milyonlarca belge aynı araştırmanın parçası olduğunda bunları tek tek okumak imkânsızdır. Veri analizi, veri madenciliği, coğrafi bilgi sistemleri ve yapay zekâ bu noktada tarihçiye yardım eder.
| Araç | Ne yapar? | Tarihte örnek kullanım |
|---|---|---|
| Veri madenciliği | Büyük veri içinde örüntü ve ilişki arar. | Bir gazete arşivinde belirli bir kelimenin yıllara göre kaç kez geçtiğini bulmak |
| Coğrafi bilgi sistemleri | Verileri harita üzerinde gösterir. | Göç yollarını ya da ticaret yollarını haritalamak |
| Ağ analizi | Kişiler ve kurumlar arasındaki ilişkileri gösterir. | Mektuplaşan düşünürler arasındaki bağlantıları çıkarmak |
| Yapay zekâ | Metinleri, görselleri ve el yazısını tanır, sınıflandırır. | Eski el yazısı belgeleri okunabilir metne dönüştürmek |
Yakın okuma: Az sayıdaki kaynağı ayrıntılı biçimde incelemek. Uzak okuma: Çok sayıdaki metni bilgisayar desteğiyle topluca inceleyip genel eğilimleri görmek. İki yöntem birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır.
İki yöntemin birlikte nasıl çalıştığını bir örnekle görelim. Bir araştırmacı yüz yıllık bir gazete arşivinde “salgın” kelimesinin hangi yıllarda daha çok geçtiğini bilgisayarla tarar; bu uzak okumadır. Ardından kelimenin en çok geçtiği yılların haberlerini tek tek okuyarak nedenini araştırır; bu da yakın okumadır.
Yapay zekâ çok sayıda belgede tekrar eden ifadeleri, kişi ve yer adlarını bulabilir. Ama bu sonuçları tarihsel bağlama yerleştirmek ve eleştirel biçimde değerlendirmek yine tarihçinin görevidir. Dijital araçlar tarihçinin yerini almaz, çalışma kapasitesini genişletir.
Yapay zekânın sınırları da bilinmelidir. Bu araçlar hata yapabilir, var olmayan bir bilgiyi gerçekmiş gibi sunabilir ve eğitildikleri verilerdeki eksiklikleri ve ön yargıları sonuçlarına yansıtabilir. Bu yüzden yapay zekânın verdiği her bilgi, tıpkı diğer kaynaklar gibi sorgulanmalıdır.
Sonuç ve önemi
Bu araçların sonucu, tarihçinin daha önce soramadığı soruları sorabilmesidir: Tek tek belgelerin yanında binlerce belgedeki genel eğilim de incelenebilir. Tarihçinin rolü ise değişmemiştir; yalnızca sahip olması gereken beceriler genişlemiştir. Bugünün tarihçisi kaynak eleştirisinin yanında veriyi okumayı ve dijital araçların sınırlarını da bilmelidir.
- Nasıl sorulur: “Yakın okuma ile uzak okuma arasındaki fark nedir?” ve “Yapay zekâ tarihçinin yerini alabilir mi?” soruları.
- Beklenen cevap: Uzak okuma çok sayıda metindeki genel eğilimi, yakın okuma az sayıda metnin ayrıntısını verir. Yapay zekâ örüntü bulur; sonucu tarihsel bağlama yerleştirmek ve eleştirel biçimde değerlendirmek tarihçinin işidir.
- Çeldirici: “Uzak okuma yakın okumayı gereksiz kılmıştır.” ve “Yapay zekânın ulaştığı sonuç kesin doğrudur.” ifadeleri yanlıştır.
- Karıştırma: Büyük veri çok büyük miktardaki verinin kendisidir. Veri madenciliği bu verinin içinde örüntü aramaktır. Meta veri ise bir veriyi tanımlayan ek bilgidir.
- Araç eşleştirmesi: Göç yollarını haritalamak coğrafi bilgi sistemleriyle, düşünürler arasındaki bağlantıları çıkarmak ağ analiziyle, eski el yazısı belgeleri okumak yapay zekâyla yapılır.
- Yapay zekânın sınırları: Yapay zekâ hata yapabilir, var olmayan bir bilgiyi gerçekmiş gibi sunabilir ve verisindeki ön yargıları yansıtabilir. Verdiği bilgi diğer kaynaklar gibi sorgulanmalıdır.
Dijital tarih çalışmasının aşamaları
Arka plan
Dijital araçlarla yapılan bir tarih çalışması da belirli bir sırayı izler. Bu sıra, üçüncü konuda öğrendiğin altı aşamanın dijital ortama uyarlanmış hâlidir; araya belgelerin dijitalleştirilmesi ve düzenlenmesi gibi yeni adımlar girer.
Açıklama
- Araştırma ve veri toplamaKonu belirlenir, güvenilir kaynaklardan veri toplanır.
- DijitalleştirmeFiziksel belgeler uygun dijital formata dönüştürülür.
- Düzenleme ve kataloglamaHatalar ayıklanır, veriler etiketlenir ve tarih, yer, kişi gibi açıklayıcı bilgiler (meta veri) eklenir.
- Analiz ve yorumlamaVeriler harita, ağ ve istatistik araçlarıyla incelenip tarihsel bağlamda yorumlanır.
- PaylaşmaSonuçlar grafik, harita, rapor ya da web sitesi olarak sunulur.
Klasik yöntemle karşılaştırdığında iki fark dikkat çeker. Birincisi, kaynaklar toplandıktan sonra bilgisayarın işleyebileceği hâle getirilmek zorundadır; dijitalleştirme ile düzenleme ve kataloglama aşamaları bunun içindir. İkincisi, ürün artık yalnızca bir kitap ya da makale değildir; herkesin erişebildiği, güncellenebilen bir harita ya da veri tabanı olabilir.
Bu sürecin örnekleri arasında Türkiye ve Balkanlardaki kültür varlıklarını tek bir veri tabanında toplayan Kültür Envanteri, Avrupalı düşünürlerin mektuplaşma ağlarını haritalayan Mektup Cumhuriyetinin Haritasını Çıkarmak ve çok sayıda kişi arasındaki ilişkileri ağ analiziyle inceleyen Francis Bacon'un Altı Derecesi projeleri sayılabilir.
| Proje | Ne yapar? | Öne çıkan yöntem |
|---|---|---|
| Kültür Envanteri | Türkiye ve Balkanlardaki kültür varlıklarını tek bir veri tabanında toplar. | Veri tabanı ve harita |
| Mektup Cumhuriyetinin Haritasını Çıkarmak | Avrupalı düşünürlerin mektuplaşma ağlarını haritalar. | Haritalama ve görselleştirme |
| Francis Bacon'un Altı Derecesi | Çok sayıda kişi arasındaki ilişkileri inceler. | Ağ analizi |
Sonuç ve önemi
Bu sürecin sonucu, tarih bilgisinin daha açık ve paylaşılabilir hâle gelmesidir. Dijital bir projenin verileri başka araştırmacılar tarafından yeniden kullanılabilir, hataları düzeltilebilir ve yeni bilgilerle güncellenebilir. Ancak her aşamada yapılan seçimler sonucu etkiler: Yanlış etiketlenmiş bir veri, yanlış bir analize yol açar.
- Nasıl sorulur: Aşamaları sıralaman ya da bir işlemin hangi aşamaya ait olduğunu belirlemen istenir. Projelerin neyi konu aldığı da sorulabilir.
- Beklenen cevap: Sıra şöyledir: araştırma ve veri toplama, dijitalleştirme, düzenleme ve kataloglama, analiz ve yorumlama, paylaşma.
- Çeldirici: Süreç dijitalleştirmeyle değil, araştırma ve veri toplamayla başlar. Meta veri eklemek analiz aşamasına değil, düzenleme ve kataloglama aşamasına aittir.
- Karıştırma: Kültür Envanteri kültür varlıklarını, Mektup Cumhuriyeti projesi mektuplaşma ağlarını, Francis Bacon projesi kişiler arasındaki ilişkileri konu alır.
- Klasik yöntemle fark: Dijital çalışmaya dijitalleştirme ile düzenleme ve kataloglama aşamaları eklenir. Ürün de kitap yerine güncellenebilen bir harita ya da veri tabanı olabilir.
- Yöntem eşleştirmesi: Kültür Envanteri veri tabanı ve harita, Mektup Cumhuriyeti projesi haritalama ve görselleştirme, Francis Bacon projesi ağ analizi yöntemiyle öne çıkar.
Fırsatlar ve riskler
Arka plan
Her yeni araç gibi dijital teknolojiler de iki yönlüdür. Bilgiye ulaşmayı kolaylaştıran özellikler, yanlış bilginin yayılmasını da kolaylaştırır. Bu yüzden dijital tarihin fırsatları ile riskleri birlikte değerlendirilir.
Açıklama
| Fırsat | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|
| Kaynaklara hızlı erişim | Kaynağın güvenilirliği mutlaka kontrol edilmelidir. |
| Büyük veri analizi | Veri fazlalığı yanıltıcı örüntülere yol açabilir. |
| Ortak çalışma | Veri paylaşımında telif, etik ve gizlilik kurallarına uyulmalıdır. |
| Görselleştirme | Görsel sunum, tarihsel bağlamın yerini tutmamalıdır. |
| Yapay zekâ desteği | Algoritma sonuçları tarihçi tarafından sorgulanmalıdır. |
Tablodaki risklere birkaç ekleme yapılabilir. Dijital ortamda bir görsel ya da belge kolayca değiştirilebilir ve bağlamından koparılarak paylaşılabilir. Bir bilginin pek çok sitede yer alması onun doğru olduğunu göstermez; aynı yanlış bilgi kopyalanarak çoğalmış olabilir. Ayrıca her belge dijital ortama aktarılmadığı için yalnızca çevrim içi kaynaklarla çalışan bir araştırmacı, dijitalleşmemiş arşivleri gözden kaçırabilir.
Bu içeriği kim ya da hangi kurum yayımladı? Ne zaman yayımlandı? Özgün belgeye ulaşılabiliyor mu? Başka güvenilir kaynaklar aynı bilgiyi doğruluyor mu?
Meta veri: Bir veriyi tanımlayan ek bilgi (tarih, yer, kişi, konu). Hiper metin: Yazı, görsel ve videoların birbirine bağlantılarla bağlandığı yapı. Veri madenciliği: Büyük veri içinde örüntü ve ilişki aramak.
Sonuç ve önemi
Fırsatlar ve riskler birlikte düşünüldüğünde ulaşılan sonuç açıktır: Teknoloji tarihçinin işini kolaylaştırır ama sorumluluğunu azaltmaz.
Ünitenin dört konusu da aynı noktada birleşir. Tarih bize kim olduğumuzu ve bilgiyi nasıl sorgulayacağımızı öğretir (birinci konu). Kaynaklara dayanan ve değişebilen bir bilgidir (ikinci konu). Belirli bir yöntemle üretilir (üçüncü konu). Araçlar değişse de bu yöntem geçerliliğini korur (dördüncü konu).
- Nasıl sorulur: “Dijitalleşmenin tarih araştırmalarına sağladığı fırsatları ve doğurduğu riskleri yazınız.”
- Beklenen cevap: Her fırsatın yanına onunla ilgili riski yaz: hızlı erişim ama güvenilirlik sorunu, büyük veri ama yanıltıcı örüntü, ortak çalışma ama telif ve gizlilik sorunu.
- Çeldirici: “İnternette çok sayıda sitede yer alan bilgi doğrudur.” ifadesi yanlıştır.
- Karıştırma: Hiper metin içerikleri bağlantılarla birbirine bağlayan yapıdır. Meta veri ise bir veriyi tanımlayan ek bilgidir.
- Gözden kaçan kaynak: Her belge dijital ortama aktarılmadığı için yalnızca çevrim içi kaynaklarla çalışan bir araştırmacı, dijitalleşmemiş arşivleri gözden kaçırabilir.
- Doğrulama soruları: Dijital bir kaynak için şunlar sorulur: Kim yayımladı, ne zaman yayımlandı, özgün belgeye ulaşılabiliyor mu, başka güvenilir kaynaklar aynı bilgiyi doğruluyor mu?
Hızlı tekrar
| Başlık | Anahtar bilgi |
|---|---|
| Dijitalleşmenin etkisi | Erişim, veri miktarı, çalışma biçimi ve sunum değişti; yöntem değişmedi. |
| Sonradan dijitalleştirilmiş kaynak | Önce fizikseldir, sonra taranır (eski bir gazetenin PDF'i). |
| Doğuştan dijital kaynak | Baştan dijitaldir (e-posta, web sayfası). |
| Yakın ve uzak okuma | Yakın okuma az metni ayrıntılı, uzak okuma çok metni topluca inceler. |
| Yapay zekâ | Örüntü bulur; yorum ve eleştiri tarihçinin işidir. |
| Beş aşama | Veri toplama, dijitalleştirme, düzenleme ve kataloglama, analiz ve yorumlama, paylaşma |
| Projeler | Kültür Envanteri, Mektup Cumhuriyetinin Haritasını Çıkarmak, Francis Bacon'un Altı Derecesi |
| Riskler | Güvenilirlik sorunu, yanıltıcı örüntüler, telif ve gizlilik, bağlamın kaybolması |
Kendini dene
Soruları önce kendin cevaplamaya çalış, sonra cevabını kontrol et.
Doğuştan dijital kaynak ile sonradan dijitalleştirilmiş kaynak arasındaki farkı örnekle açıklayınız.
Sonradan dijitalleştirilmiş kaynak önce fizikseldir, sonra taranır (eski bir gazetenin PDF'i). Doğuştan dijital kaynak baştan dijitaldir (e-posta).
Yakın okuma ile uzak okuma birbirini nasıl tamamlar?
Uzak okuma çok sayıdaki metinde genel eğilimleri gösterir; yakın okuma bu eğilimleri seçilen kaynaklarda ayrıntılı inceler.
Yapay zekâ tarihçinin yerini neden tamamen alamaz?
Yapay zekâ örüntü bulabilir ama sonuçları tarihsel bağlama oturtamaz ve kaynakların güvenilirliğini tek başına sorgulayamaz. Bu yorum ve eleştiri tarihçinin işidir.
Dijitalleşmenin tarih araştırmasına iki fırsatını ve iki riskini yazınız.
Fırsatlar: kaynaklara hızlı erişim, büyük veri analizi. Riskler: güvenilir olmayan bilgi, telif ve gizlilik sorunları.
Meta veri nedir? Dijital tarih çalışmasında neden gereklidir?
Meta veri, bir veriyi tanımlayan tarih, yer, kişi, konu gibi ek bilgilerdir. Binlerce belgenin sınıflandırılıp aranabilmesini ve doğru analiz edilebilmesini sağlar.
Dijitalleşme tarihçinin çalışmasında neleri değiştirmiş, neyi değiştirmemiştir?
Kaynağa erişimi, incelenebilen veri miktarını, çalışma biçimini ve sunum yollarını değiştirmiştir. Kaynağı sorgulama ve tarihsel bağlamda yorumlama yöntemini değiştirmemiştir.
Akıllı telefonla çekilmiş bir fotoğrafı, taranmış bir Osmanlı fermanını ve bir sosyal medya paylaşımını türlerine göre sınıflandırınız.
Akıllı telefonla çekilmiş fotoğraf ve sosyal medya paylaşımı doğuştan dijital kaynaktır. Taranmış Osmanlı fermanı sonradan dijitalleştirilmiş kaynaktır.
Bir gazete arşivinde bir kelimenin yıllara göre kaç kez geçtiğini bilgisayarla saymak hangi okuma türüdür? Araştırmacı bundan sonra ne yapmalıdır?
Bu uzak okumadır. Araştırmacı ardından kelimenin yoğunlaştığı dönemlerin metinlerini tek tek inceleyerek, yani yakın okuma yaparak sonucu tarihsel bağlamda yorumlamalıdır.
Dijital tarih çalışmasının beş aşamasını sırasıyla yazınız.
Araştırma ve veri toplama, dijitalleştirme, düzenleme ve kataloglama, analiz ve yorumlama, paylaşma.
Kültür Envanteri, Mektup Cumhuriyetinin Haritasını Çıkarmak ve Francis Bacon'un Altı Derecesi projelerinin neyi konu aldığını yazınız.
Kültür Envanteri kültür varlıklarını bir veri tabanında toplar. Mektup Cumhuriyeti projesi düşünürlerin mektuplaşma ağlarını haritalar. Francis Bacon projesi çok sayıda kişi arasındaki ilişkileri ağ analiziyle inceler.
“Bir bilgi internette pek çok sitede geçiyorsa doğrudur.” ifadesini değerlendiriniz.
İfade yanlıştır. Aynı yanlış bilgi kopyalanarak çoğalmış olabilir. Bilginin doğruluğu, sitelerin sayısına değil özgün ve güvenilir bir kaynağa dayanıp dayanmadığına bağlıdır.
Teknoloji araştırmayı hızlandırır ama kaynağı sorgulama ve tarihsel bağlamı kurma sorumluluğu yine tarihçidedir.