11. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları (2026-2027)
Bu yazıda 11. sınıf tarih 1. dönem 1. yazılı soruları ve cevaplarını bulacaksın. Sorular Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne uygun olarak, “Değişen Dünyada Osmanlı Devleti (1683-1789)” ünitesinden hazırlandı. Her sorunun altında örnek cevap ve puanlama ölçütü var. Sınav kâğıdı düzenindeki PDF'i indirip yazdırabilirsin.
Sınavın kapsamı
Sorular 1. ünitenin dört konusundan hazırlandı: 1683-1789 siyasi ve askerî mücadeleler (Kutsal İttifak, Karlofça, Prut, Belgrad, Küçük Kaynarca), Lale Devri, 1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremleri ve Sanayi Devrimi. Sınav 10 sorudan oluşur, her soru 10 puandır. 11. sınıfta yeni öğretim programı bu yıl başladığı için sınavın kapsamı okuldan okula değişebilir; öğretmeninin belirttiği konulara öncelik ver.
- Antlaşmaları yıllarıyla birlikte yaz; Karlofça (1699), Prut (1711), Pasarofça (1718), Belgrad (1739) ve Küçük Kaynarca (1774) sırasını karıştırma.
- Bir antlaşmanın önemini sorarken yalnızca maddeleri sıralama; Osmanlı için ne anlama geldiğini yorumla.
- Karşılaştırma sorularında iki tarafı aynı ölçütle ele al: idari önlem, toplumsal etki, ekonomik etki.
- Sanayi Devrimi sorularında Osmanlı'ya etkisini unutma; sınavda en çok sorulan bağlantılardan biridir.
Yazılı soruları ve cevapları
Her soruyu önce kendin cevaplamaya çalış, sonra “Cevabı göster” ile kontrol et.
1683'te kuşatılan Viyana, Lehistan Kralı Sobieski komutasındaki Leh ve Alman kuvvetlerinin yardımıyla kurtarıldı. Ertesi yıl Papa'nın öncülüğünde Avusturya, Venedik ve Lehistan bir ittifak kurdu; 1686'da Rusya da bu ittifaka katıldı.
Metinde sözü edilen ittifakın adını yazınız. Bu ittifakın Osmanlı Devleti'ne etkilerinden ikisini açıklayınız. (10 puan)
İttifakın adı Kutsal İttifak'tır. Etkileri: Osmanlı Devleti on beş yılı aşkın bir süre dört cephede birden savaşmak zorunda kaldı; deneyimli askerlerinin ve mali kaynaklarının büyük kısmını kaybetti. Bu savaşlar Karlofça Antlaşması'yla sonuçlandı ve Osmanlı'nın Avrupa'daki genişleme dönemi sona erdi.
Puanlama: İttifakın adı 2 puan, her etki 4 puan.
Avusturya: Macaristan (Temeşvar hariç), Erdel
Venedik: Mora, Dalmaçya kıyıları
Lehistan: Podolya
Yukarıda Osmanlı Devleti'nin bir antlaşmayla kaybettiği topraklar verilmiştir. Antlaşmanın adını ve yılını yazınız. Bu antlaşmanın Osmanlı tarihi açısından önemini iki yönüyle açıklayınız. (10 puan)
Karlofça Antlaşması (1699). Osmanlı ilk kez büyük ve kalıcı toprak kaybına uğradı; genişleme dönemi kesin olarak sona erdi ve Orta Avrupa'daki üstünlüğünü yitirdi. Antlaşmanın İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuğuyla imzalanması, Osmanlı'nın Avrupa diplomasisinin bir parçası hâline geldiğini gösterdi.
Puanlama: Antlaşmanın adı ve yılı 2 puan, her önem 4 puan.
Baltacı Mehmed Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu 1711'de Rus ordusunu Prut Nehri kıyısında kuşattı. Rus ordusu teslim olmanın eşiğindeyken barış teklifi kabul edildi ve Azak Kalesi geri alındı.
Metinde anlatılan barışı Osmanlı Devleti ve Rusya açısından ayrı ayrı değerlendiriniz. (10 puan)
Osmanlı açısından: Karlofça'dan sonra toprak kazanılan (Azak'ın geri alındığı) ilk antlaşmadır. Rusya açısından: Tamamen yok edilebilecek Rus ordusu serbest bırakıldığı için Rusya büyük bir felaketten az bir kayıpla kurtuldu. Bu yüzden Prut, Rusya için askerî yenilgi ama diplomatik bir zafer olarak değerlendirilir.
Puanlama: Osmanlı açısından değerlendirme 5 puan, Rusya açısından değerlendirme 5 puan.
1739'da Belgrad'ı geri alan Osmanlı Devleti, Fransa'nın arabuluculuğuyla barış imzaladı. Bir yıl sonra Fransa'ya daha önce verilmiş olan ticari ayrıcalıklar sürekli hâle getirildi.
Belgrad Antlaşması'nın Osmanlı-Avrupa ilişkileri açısından önemini yazınız. Metinde sözü edilen 1740 gelişmesinin Osmanlı ekonomisine uzun vadeli etkisini açıklayınız. (10 puan)
Belgrad Antlaşması, Osmanlı'nın Batı'ya karşı kazançlı çıktığı son antlaşmadır; Belgrad geri alındı ve Rusya Azak'ı yıkıp Karadeniz'de donanma bulundurmamayı kabul etti. 1740'ta kapitülasyonların sürekli hâle getirilmesi yabancı tüccarlara kalıcı ayrıcalıklar sağladı; yerli üretici ve tüccar rekabet edemedi ve Osmanlı ekonomisi uzun vadede zarar gördü.
Puanlama: Antlaşmanın önemi 5 puan, 1740 gelişmesinin etkisi 5 puan.
I. Kırım bağımsız olacak.
II. Rus ticaret gemileri Boğazlardan serbestçe geçebilecek.
III. Rusya istediği yerlerde konsolosluk açabilecek.
IV. Osmanlı Devleti Rusya'ya savaş tazminatı ödeyecek.
V. Padişah, Kırım Müslümanlarının dinî lideri olarak tanınacak.
Yukarıda maddeleri verilen antlaşmanın adını yazınız. Hangi maddelerin Osmanlı'nın egemenlik haklarını zayıflattığını gerekçesiyle belirtiniz. Hangi madde Osmanlı tarihinde ilk kez görülmüştür? (10 puan)
Küçük Kaynarca Antlaşması (1774). II. ve III. maddeler Rusya'ya Osmanlı'nın ekonomik alanına ve iç işlerine nüfuz etme imkânı verdiği için egemenlik haklarını zayıflatır. (Kırım'ın bağımsızlığıyla Türk ve Müslüman nüfusun yoğun olduğu bir toprağın kaybedilmesi de kabul edilir.) IV. madde, yani savaş tazminatı ödenmesi Osmanlı tarihinde bir ilktir. (Halifelik unvanının siyasi amaçla ilk kez kullanılması da kabul edilir.)
Puanlama: Antlaşmanın adı 2 puan, egemenlik maddeleri ve gerekçe 5 puan, ilk olan madde 3 puan.
a) Tulumbacı Ocağı'nın kurulması
b) Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi'nin Paris'e gönderilmesi
c) Vankulu Lügati'nin basılması
ç) Çiçek aşısının uygulanmaya başlanması
d) III. Ahmed Çeşmesi'nin yapılması
Lale Devri'ne ait yukarıdaki gelişmelerin her birinin hangi alanda yapılmış bir yenilik olduğunu yazınız. (10 puan)
a) Kamu hizmeti (ilk itfaiye teşkilatı), b) Diplomasi (geçici elçilik), c) Basım-yayın (ilk Türk matbaasında basılan ilk eser), ç) Sağlık, d) Sanat ve mimari (barok-rokoko etkisi).
Puanlama: Her doğru eşleştirme 2 puan.
1730'da bir yeniçerinin önderliğinde başlayan isyana kısa sürede esnaf ve halk da katıldı. İsyancıların isteğiyle sadrazam idam edildi; padişah da tahtı yeğenine bırakmak zorunda kaldı.
Metinde anlatılan isyanın adını yazınız. İsyana esnaf ve halkın da katılmasını dönemin ekonomik ve sosyal koşullarıyla açıklayınız. (10 puan)
Patrona Halil İsyanı. İran seferi için konulan yeni vergiler, Anadolu ve Rumeli'den İstanbul'a göç, işsizlik ve pahalılık, yöneticilerin savurgan yaşamı ve esnafın geçim sıkıntısı halkı hoşnutsuz etmişti. İsyan yeniliklere tepki gibi görünse de asıl nedenleri ekonomik ve sosyaldir.
Puanlama: İsyanın adı 2 puan, ekonomik nedenler 4 puan, sosyal nedenler 4 puan.
1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremlerini devletin aldığı idari önlemler ve depremin toplum üzerindeki etkisi bakımından karşılaştırınız. (10 puan)
İdari önlemler: Lizbon'da Bakan Pombal liderliğinde merkezî ve planlı bir yeniden inşa yapıldı; şehir dik açılı caddelerle yeniden planlandı ve depreme dayanıklı Gaiola sistemi geliştirildi. İstanbul'da hasar tespiti yapıldı, önemli yapılar onarıldı, kâgir yapı zorunluluğu getirildi ama tam uygulanamadı; fiyatlar narhla denetlendi. Toplumsal etki: Lizbon'da Kilise'nin otoritesi sorgulandı ve Aydınlanma düşünürleri depremi akılcı biçimde yorumladı. İstanbul'da deprem dinî açıdan yorumlandı; cami, tekke ve loncalar dayanışmanın merkezi oldu.
Puanlama: İdari önlemlerin karşılaştırması 5 puan, toplumsal etkinin karşılaştırması 5 puan.
XVIII. yüzyılda İngiltere'de çıkarılan yasalarla köylülerin ortaklaşa kullandığı araziler çitlerle çevrilerek büyük toprak sahiplerine verildi. Topraksız kalan köylüler iş bulmak için şehirlere göç etti.
Metinde anlatılan gelişmenin Sanayi Devrimi'ne katkısını açıklayınız. Sanayi Devrimi'nin İngiltere'de başlamasının iki nedenini daha yazınız. (10 puan)
Çitleme Yasaları sonucunda şehirlere göç eden köylüler fabrikalar için bol ve ucuz iş gücü oluşturdu. Diğer nedenler: sömürgelerden elde edilen sermaye, ham madde ve pazarlar; zengin kömür ve demir yatakları; hukukun üstünlüğü ve özel mülkiyetin korunması; loncaların zayıflığı; Tarım Devrimi ile verimin artması.
Puanlama: Metindeki gelişmenin katkısı 4 puan, her neden 3 puan.
Sanayi Devrimi'nin sömürgecilik anlayışında yaptığı değişikliği açıklayınız. Bu değişimin Osmanlı ekonomisine etkisini yazınız. (10 puan)
Sanayi Devrimi'nden sonra sömürgecilik altın ve gümüş arayışından, fabrikalar için ham madde kaynağı ve sanayi ürünleri için pazar arayışına dönüştü. Avrupa'nın ucuz fabrika ürünleri Osmanlı pazarlarını doldurdu; el tezgâhlarına dayalı Osmanlı üretimi ve loncalar rekabet edemeyerek geriledi. Osmanlı toprakları Avrupa sanayisi için ham madde kaynağı ve pazar hâline geldi.
Puanlama: Sömürgecilikteki değişim 5 puan, Osmanlı ekonomisine etkisi 5 puan.
Yazılıya hazırlık için konu özetleri
Soruları çözerken zorlandığın konular olduysa 1. ünitenin konu özetlerine göz at. Her konunun sonunda ayrıca “Kendini dene” soruları var. Tüm konu özetlerine 11. sınıf tarih sayfasından ulaşabilirsin.
Bu ünitenin ana fikri dönüşümdür: Osmanlı Viyana'dan Küçük Kaynarca'ya genişleyen bir güçten korunan bir devlete dönüştü, Lale Devri'nde Batı'yı tanımaya başladı ve Sanayi Devrimi'yle değişen dünyada yeni bir ekonomik baskıyla karşılaştı.