10. Sınıf Tarih 2. Ünite 2. Konu Özeti: Beylikten Devlete Siyasi ve Askerî Gelişmeler
Bu yazıda 10. sınıf tarih 2. ünite “Beylikten Devlete Osmanlı (1299-1453)” ünitesinin ikinci konusu olan beylikten devlete siyasi ve askerî gelişmeleri özetliyoruz. Osman Bey'den II. Murad'a kadar fetihleri, Kosova, Niğbolu, Ankara, Varna savaşlarını ve Fetret Devri'ni padişah padişah öğreneceksin. Ünitenin tamamını PDF olarak da indirebilirsin.
Osman Bey dönemi (1299-1324)
Osman Bey, Söğüt ve Domaniç çevresindeki uç bölgesinde Bizans tekfurlarıyla gerektiğinde savaştı, gerektiğinde anlaştı. Karacahisar, Bilecik ve Yenişehir alındı; Yenişehir fetihler için merkez ve üs yapıldı. 1302'de Koyunhisar (Bapheus)'ta Bizans ordusu yenildi. Bu, Osmanlıların Bizans'la yaptığı ilk büyük savaştır ve zaferden sonra pek çok gazi ve savaşçı Osman Bey'in çevresinde toplandı.
Orhan Bey dönemi (1324-1362)
- 1326 · BursaUzun bir kuşatmanın ardından alındı ve başkent yapıldı.
- 1327 · İlk Osmanlı parasıOrhan Bey adına gümüş akçe basıldı.
- 1329 · PelekanonBizans imparatorunun katıldığı ordu yenildi.
- 1331 · İznikAlındı; ilk Osmanlı medresesi burada açıldı.
- 1337 · İzmitAlındı; Marmara'nın doğusu denetime girdi.
- 1345 · KaresioğullarıOsmanlı'ya katılan ilk Anadolu beyliği oldu.
- 1352-1354 · Rumeli'ye geçişÇimpe Kalesi'ne yerleşildi; 1354'te Gelibolu alındı.
Karesioğullarının katılması Osmanlılara Çanakkale çevresini, bir donanmayı ve Evrenos Bey, Gazi Fazıl Bey, Ece Bey gibi deneyimli denizci ve komutanları kazandırdı. Bizans'taki taht kavgasında Kantakuzenos'un Osmanlılardan yardım istemesi, Süleyman Paşa'nın 1352'de Çimpe Kalesi'ne yerleşmesini sağladı; burası Rumeli'deki ilk Osmanlı üssü oldu. 2 Mart 1354'te bir depremle surları yıkılan Gelibolu da ele geçirildi.
İlk Osmanlı parası (1327), ilk düzenli ordu (yaya ve müsellemler), ilk medrese (İznik Orhaniye, 1331), Osmanlı'ya katılan ilk beylik (Karesioğulları) ve Rumeli'deki ilk toprak (Çimpe).
I. Murad dönemi (1362-1389)
I. Murad Balkanlarda hızla ilerledi. Edirne'yi korumak için önce çevredeki Çorlu, Lüleburgaz ve Babaeski gibi kaleler alındı; Edirne 1361'de fethedildi ve kaynaklara göre 1363-1365 yıllarında başkent yapıldı. Böylece devletin ağırlık merkezi Balkanlara kaydı.
- Sırpsındığı (1364): Osmanlıların Haçlılarla yaptığı ilk savaştır ve Osmanlı zaferiyle bitti.
- Çirmen (1371): Meriç kıyısında Sırplar yenildi. Birçok Bizans, Sırp ve Bulgar beyi Osmanlı'nın vasalı oldu.
- I. Kosova (1389): Sırp ve müttefik kuvvetler yenildi; Balkanlarda Osmanlı üstünlüğü kalıcı hâle geldi. I. Murad savaş alanında şehit oldu.
I. Murad Anadolu'da ise savaş yerine barışçı yollarla toprak kazandı: Oğlu Bayezid'in Germiyanoğulları ile yaptığı evlilikte çeyiz olarak Kütahya ve çevresi, Hamitoğullarından ise satın alma yoluyla bazı topraklar alındı. Yeniçeri Ocağı da bu dönemde kuruldu.
Vasal (bağlı) devlet: İç işlerinde serbest kalan, ancak Osmanlı'nın üstünlüğünü tanıyıp vergi veren ve gerektiğinde asker gönderen devlet. Osmanlı böylece bir bölgeyi doğrudan yönetmeden, düşük maliyetle denetim altında tuttu.
Yıldırım Bayezid dönemi (1389-1402)
Yıldırım Bayezid, Anadolu Türk birliğini sağlamayı hedefledi ve 1390'dan itibaren Saruhan, Aydın, Menteşe, Hamit ve Germiyan beyliklerini Osmanlı topraklarına kattı. 1394'te İstanbul'u kuşattı ve bu kuşatma için Boğaz'ın Anadolu yakasına Anadolu Hisarı'nı yaptırdı.
Osmanlı ilerleyişinden endişelenen Avrupa bir Haçlı ordusu hazırladı, ancak bu ordu 1396'da Niğbolu'da ağır bir yenilgiye uğradı. Zaferden sonra Kahire'deki Abbasi halifesi Bayezid'e “Sultan-ı İklim-i Rum” unvanını verdi.
Ankara Savaşı (1402)
Topraklarını kaybeden Anadolu beylerinin Timur'a sığınması ve iki hükümdarın rekabeti savaşı kaçınılmaz hâle getirdi. 28 Temmuz 1402'de Ankara yakınlarındaki Çubuk Ovası'nda yapılan savaşta Timur'un su kaynaklarını denetlemesi ve Osmanlı ordusundaki Kara Tatarlar ile bazı beylik askerlerinin taraf değiştirmesi sonucu belirledi. Bayezid yenildi ve esir düştü.
Anadolu Türk birliği bozuldu, beylikler yeniden kuruldu; Osmanlı Fetret Devri'ne girdi; İstanbul'un fethi yaklaşık yarım asır gecikti.
Fetret Devri ve I. Mehmed (1402-1421)
Ankara'dan sonra Bayezid'in oğulları Süleyman, İsa, Musa ve Mehmed Çelebi arasında on bir yıl süren taht kavgası yaşandı. 1402-1413 arasındaki bu döneme Fetret Devri denir. Anadolu'da toprak kaybedilse de Rumeli'deki tımar ve yönetim düzeni sayesinde Balkan toprakları büyük ölçüde korundu. 1413'te kardeşlerini yenen I. Mehmed (Çelebi Mehmed), devletin birliğini yeniden kurduğu için “Osmanlı'nın ikinci kurucusu” olarak anılır.
II. Murad dönemi (1421-1451)
- 1439'da Sırbistan'ın merkezi Semendire alındı; Eflak Osmanlı üstünlüğünü tanıdı. 1440'ta Belgrad kuşatıldı ama alınamadı.
- Macar komutanı Hunyadi'nin 1443'te Balkanlarda ilerlemesi ve Karamanoğullarının Anadolu'daki baskısı Osmanlı'yı iki cephede sıkıştırdı.
- Edirne-Segedin Antlaşması (1444): Macarlarla on yıllık barış yapıldı. II. Murad tahtı oğlu II. Mehmed'e bıraktı.
- Varna (1444): Macarlar antlaşmayı bozunca II. Murad yeniden ordunun başına geçti ve Haçlı ordusunu yendi.
- II. Kosova (1448): Hunyadi komutasındaki Haçlı ordusu üç gün süren savaşta yenildi. Avrupa'nın Osmanlıları Balkanlardan çıkarma umudu sona erdi.
| Savaş | Rakip | Önemi |
|---|---|---|
| Koyunhisar (1302) | Bizans | Bizans'la ilk büyük savaş; Osman Gazi'ye hanedan kurucusu prestiji kazandırdı. |
| Sırpsındığı (1364) | Haçlılar | Haçlılarla yapılan ilk savaş |
| Çirmen (1371) | Sırplar | Balkan beyleri vasal oldu. |
| I. Kosova (1389) | Sırp ve müttefikleri | Balkanlarda Osmanlı egemenliği yerleşti. |
| Niğbolu (1396) | Haçlılar | Balkan hâkimiyeti pekişti; İslam dünyasında itibar arttı. |
| Ankara (1402) | Timur | Fetret Devri başladı; İstanbul'un fethi gecikti. |
| Varna (1444) | Haçlılar | Bozulan antlaşmanın askerî cevabı verildi. |
| II. Kosova (1448) | Haçlılar (Hunyadi) | Balkanlar Türk yurdu oldu; fetih öncesi batı güvenceye alındı. |
Kendini dene
Soruları önce kendin cevaplamaya çalış, sonra cevabını kontrol et.
Karesioğullarının Osmanlı'ya katılmasının Rumeli fetihlerine katkısını açıklayınız.
Çanakkale çevresi, donanma ve tersane imkânı ile Evrenos Bey gibi deneyimli komutanlar kazanıldı; Rumeli'ye geçiş kolaylaştı.
I. Murad'ın Anadolu'da barışçı yollarla toprak kazanmasına iki örnek veriniz.
Germiyanoğullarından çeyiz olarak Kütahya ve çevresinin alınması; Hamitoğullarından satın alma yoluyla toprak alınması.
Yıldırım Bayezid'in Anadolu siyasetinin Ankara Savaşı'na etkisini açıklayınız.
Topraklarını kaybeden Anadolu beylerinin Timur'a sığınması iki hükümdarı karşı karşıya getirdi ve Ankara Savaşı'na zemin hazırladı.
Fetret Devri'nde Rumeli topraklarının büyük ölçüde korunmasını nasıl açıklarsınız?
Rumeli'deki tımar, vasal ve yönetim düzeni sağlam olduğu için merkezdeki kriz Balkan topraklarının kaybına yol açmadı.
Varna ve II. Kosova savaşlarının Balkanlar açısından önemini yazınız.
Haçlıların Osmanlıları Balkanlardan çıkarma umudu sona erdi, Balkanlar kalıcı bir Türk yurdu oldu ve İstanbul'un fethi öncesi batı güvenceye alındı.
Bursa ile şehir devleti, Gelibolu ile Rumeli, Kosova ile Balkanlar kazanıldı; Ankara her şeyi sarstı, Çelebi Mehmed toparladı, II. Murad fetih öncesi zemini sağlamlaştırdı.