10. Sınıf Tarih 3. Ünite 3. Konu Özeti: Avrupalıların Sömürgeci Politikaları
Bu yazıda 10. sınıf tarih 3. ünite “Cihan Devleti Osmanlı (1453-1683)” ünitesinin üçüncü konusu olan Avrupalıların sömürgeci politikalarını özetliyoruz. Coğrafi Keşifleri, sömürgeciliği, Atlantik köle ticaretini, Rönesans'ı, Reform'u ve bu gelişmelerin Osmanlı'ya etkilerini öğreneceksin. Ünitenin tamamını PDF olarak da indirebilirsin.
Coğrafi Keşifler
Avrupalıların baharat ve ipeğe aracısız ulaşma isteği, İpek ve Baharat yollarının Müslümanların denetiminde olması, pusula ve karavela gibi denizcilik gelişmeleri ve değerli maden arayışı Coğrafi Keşifler'e yol açtı.
- 1488 · Bartolomeu DiasAfrika'nın güney ucundaki Ümit Burnu'na ulaştı.
- 1492 · Kristof KolombHindistan'a batıdan ulaşmak isterken Amerika'ya vardı.
- 1498 · Vasco da GamaÜmit Burnu'nu dolaşarak Hindistan'a ulaştı.
- 1519-1522 · Macellan ve ekibiDünyanın çevresini dolaşarak Dünya'nın yuvarlak olduğunu kanıtladı.
Sömürgecilik ve köle ticareti
Amerika'dan Avrupa'ya büyük miktarda altın ve gümüş taşındı. İspanya ve Portekiz'in ardından Hollanda, İngiltere ve Fransa da sömürge yarışına katıldı. Doğu Hindistan şirketleri gibi devlet destekli ticaret şirketleri asker bulundurma, üs kurma ve antlaşma yapma yetkisi aldı.
Amerika'daki şeker, tütün ve pamuk tarlalarında iş gücü ihtiyacı doğunca milyonlarca Afrikalı zorla Atlantik'in öbür yakasına götürüldü. Atlantik köle ticareti Afrika'da büyük nüfus kaybına, Amerika'da ırkçı bir toplum düzenine yol açtı ve insanlık tarihinin en ağır hak ihlallerinden biri oldu.
Rönesans ve Reform
Rönesans, XV-XVI. yüzyıllarda İtalya'da başlayan ve insanı merkeze alan hümanizm anlayışıyla sanat, edebiyat ve bilimde yaşanan yeniden doğuştur. Matbaanın yaygınlaşması fikirlerin hızla yayılmasını sağladı.
Reform, Katolik Kilisesi'nin uygulamalarına karşı başlayan dinî yenilenme hareketidir. 1517'de Martin Luther'in endüljans (günah çıkarma belgesi) satışına karşı çıkmasıyla başladı ve Protestanlık doğdu. Avrupa'da uzun mezhep savaşları yaşandı. Bu savaşların sonunda imzalanan 1648 Westphalia Antlaşması, devletlerin egemenliğini dinî otoriteden bağımsız kabul ederek modern devletler sisteminin temelini attı.
Osmanlı'ya etkileri
| Gelişme | Osmanlı'ya etkisi |
|---|---|
| Ticaret yollarının değişmesi | Ümit Burnu yolu açılınca Akdeniz ve Orta Doğu ticaret yolları önemini kaybetti; Osmanlı'nın gümrük gelirleri azaldı. |
| Değerli maden akışı | Amerika'dan gelen bol gümüş Avrupa'da ve Osmanlı'da fiyatların yükselmesine, akçenin değer kaybına yol açtı. |
| Reform ve mezhep savaşları | Avrupa'nın bölünmesi Osmanlı'nın Avrupa'daki ilerleyişini kolaylaştırdı; Osmanlı Protestanları destekledi. |
Kendini dene
Soruları önce kendin cevaplamaya çalış, sonra cevabını kontrol et.
Coğrafi Keşiflerin ekonomik nedenlerini yazınız.
Baharat ve ipeğe aracısız ulaşma isteği, ticaret yollarının Müslümanların denetiminde olması ve değerli maden arayışı.
Ümit Burnu yolunun bulunmasının Osmanlı ekonomisine etkisini açıklayınız.
Akdeniz ve Orta Doğu ticaret yolları önemini kaybetti; Osmanlı'nın gümrük ve transit ticaret gelirleri azaldı.
Atlantik köle ticaretinin Afrika ve Amerika üzerindeki etkilerini yazınız.
Afrika'da büyük nüfus kaybı ve siyasi istikrarsızlık yaşandı; Amerika'da ırkçı hiyerarşiye ve zorla çalıştırmaya dayalı bir düzen kuruldu.
Rönesans ile Reform arasındaki farkı açıklayınız.
Rönesans sanat, edebiyat ve bilimde insanı merkeze alan bir yeniden doğuştur; Reform ise Katolik Kilisesi'ne karşı başlayan dinî yenilenme hareketidir.
Westphalia Antlaşması'nın Avrupa siyasetindeki önemini yazınız.
Devletlerin egemenliğinin dinî otoriteden bağımsız olduğunu kabul ederek modern devletler sisteminin temelini attı.
Keşifler Avrupa'yı zenginleştirdi ama Afrika'yı ve Amerika'yı sömürdü; Osmanlı ise ticaret yollarının kaymasıyla gelir kaybetti.